# Инжил: магӀарул мацӀ: Коринфиязухъе тІоцебесеб кагъат

Unknown

## Инжил


ЦІияб КъотІи


Библия таржама гьабиялъул институт Москва 2008


ЦеберагІи


ХІурматияв цІалдолев!

Дуца кодобе босараб тІехьалда цІар буго «Инжил».

«Инжил» ккола Библиялъул – жугьутІазул ва христианазул Хирияб ТІехьалъул – цо бутІа. Гьеб ккола азарго гІанасеб мацІалде буссинабурабги дуниялалда бищунго гІемерал гІадамаз цІалулебги тІехь. Гьелъ кІудияб асар гьабуна гІемерал халкъазул рухІияб ва культурияб гІумруялъе. Гьанже дуе рес щун буго гьеб магІарул мацІалда цІализе.

Библия ккола азаргоялдаса цІикІкІун соназ хъварал некІсиял тІахьал цолъизарун лъугьараб тІехь. Гьеб гІуцІун буго кІиго кІудияб бутІаялдасан. ТІоцебесеб бутІаялда – «НекІсияб КъотІиялда» – бицунеб буго Аллагьас дуниялги инсанги рижараб куцалъул, аварагзаби ритІун, жиндирго рагІи халкъалъе Гьес загьир гьабураб куцалъул, Аллагь цо вукІиналда тІоцебе божараб халкълъун лъугьараб жугьутІ халкъалъухъе Муса аварагасдалъун Аллагьас Къанун рещтІинабиялъулги хІакъалъулъ. Гьеб киналъулго хІакъалъулъ «НекІсияб КъотІиялда» бугеб щуго тІехьалда Тавратилан абула.

«НекІсияб КъотІиялъул» хадусел тІухьдузда бицунеб буго Къануналъул амруязе гІадамал чанцІулго хилиплъиялъул. Гьел битІараб нухде ккезаризе Аллагьас гІадамазухъе аварагзаби ритІана, амма гІемерисел божичІо аварагзабазул рагІуда. Муса аварагги гьоркьов ккун, Аллагьасда ва иман лъураб халкъалда гьоркьоб гьабун букІараб КъотІи хвезабулаан гьез. Аварагзабаз гІадамазда бицунеб букІана иман лъуразулгун Аллагьас ЦІияб КъотІи гьабулеб заман бачІине бугин ва гІадамазухъе цІакъго кІудияв авараг ва абадияв парччахІ – МасихІ – витІизе вугин.

КІиабилеб бутІаялда – «Инжилалда» – христианаз абула «ЦІияб КъотІийилан». Гьеб хъван буго грек мацІалда. «Инжилалда» рехсон ругел лъугьа-бахъинал ккана кІиазарго соналъ цере. Доб мехалда Рималъул империялъул кверщаликь букІараб Палестинаялда гьавуна ГІиса МасихІ. Гьенир рукІарал жугьутІаз цІунана жидерго умумузул динги гІадаталги. Гьел божулаан, аварагзабаз цебеккунго бицухъе, Аллагьас гьезухъе МасихІ витІизе вукІиналда ва, чияр кверщелалдаса жалги хвасар гьарун, МасихІ парччахІлъун лъугьине вукІиналда. Амма ГІиса дуниялалде вачІиналъул букІана жеги тІадегІанаб мурад – мунагьалъулги хвалилги кверщелалдаса гІалам хвасар гьаби.

«Инжилалде» гьоркьобе уна 27 тІехь. ТІоцебесеб ункъо тІехьалда цІар буго «Рохалил хабар». Гьел тІухьдуз бицунеб буго ГІисал гІумруялъулги, гьесул муридазулги тушбабазулги, гІадамазе гьес гьарурал насихІатазулги, рихьизарурал мугІжизатазулги, гьев хвеялъулги ва хваралъуса вахъиналъулги хІакъалъулъ. Гьаб ункъабго тІехь хъван буго ГІисал ункъо муридас – Матфейица, Маркица, Лукаца ва Иоанница. Гьел рукІана гьеб кинабго жидер беразда бихьарал яги бихьараз бицунеб рагІарал гІадамал. «Рохалил хабаралъул» ункъабго тІехьалда батІи-батІияб рахъалдасан бицунеб буго ГІисал гІумруялъул хІакъалъулъ. Цо-цо бакІалда дандеккола ункъазго хъвараб жо, цо-цо бакІаздайин абуни цоялъ цояб камиллъизабула.

Хваралъуса вахъинавун ГІиса зобалазде восун аралдаса хадуб гьесул муридазул букІараб гІумруялъул бицунеб буго «Чапарзабазул ишал» абураб тІехьалда. Гьеб хъвана цо «Рохалил хабаралъулги» авторлъун кколев Лукаца. Гьев вукІана тІехьалда рехсарал гІемерисел лъугьа-бахъинал жиндир беразда рихьарав ва гьезулъ гІахьаллъарав чи. «Чапарзабазул ишал» абураб тІехьалда аслияб къагІидаялъ бицунеб буго ГІисал чапарзаби Пётрил ва Павелил хІакъалъулъ. Бищунго цІикІкІун гьев кІиясго хІаракат бахъана ГІисал хІакъалъулъ хабар тІибитІизабизе, гьесул хІалкІолъиялдалъун гьез рихьизаруна гІемерал мугІжизатал.

ГІисаде иман лъуразухъе чапарзабаз кагътал хъвана, ГІисаца бицунеб букІараб гьезда бичІчІизабун, Аллагьасде руссарал гІадамал кин хьвадизе кколелали насихІатал гьарун. Нахъе цІунун хутІун бугеб гьединаб къоло цо кагъат «Инжилалъул» тІехьалда лъун буго. «Чапарзабазул ишал» абураб тІехьалъги гьел кагътазги нилъеда бицуна тІоцере ГІисада нахърилълъарал, доб заманаялда жидер хІакъалъулъ христианалин абизе байбихьарал, гІадамазул гІумру кинаб букІарабали.

«Инжилалъул» ахирисеб, къоло анкьабилеб, тІехь ккола «Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал». Гьеб тІехьалда бицунеб буго дуниял ахирлъараб мехалда ккезе бугебщиналъул хІакъалъулъ.

КІиазарго соналъ цебего хъвараб «Инжилалда» ратула гьанжесеб гІелалъул гІадамазда ричІчІуларел бакІал, жеги рагІичІел калимаби. Гьединлъидал тІехьалъул ахиралда кьун буго ричІчІизе захІматал рагІабазе баян. ЦІалдолесда гьенирго ратила тІехьалда рицарал аслиял лъугьа-бахъинал ккарал бакІазул картаби.

ЦІализе бокьараб бакІ батизе бигьалъиялъе Библиялъул текст ХІІІ гІасруялда бутІрузде бикьун букІана, ХVI гІасруялда щибаб бетІер аятазде бикьун, гьезие номерал кьуна. МагІарул цІалдолезе бигьалъиялъе гІисинал бутІрул ратІа гьарун, гьезиеги цІарал кьун руго.


Библия таржама гьабиялъул институталъ 1996 соналда магІарул мацІалда басмаялде бахъана «Инжилалъул» цо бутІалъун кколеб «Маркица бицараб Рохалил хабар». 2000 соналда цІалдолезухъе щвана цоги тІехь, гьелда жанир руго «Лукаца бицараб Рохалил хабар» ва «Чапарзабазул ишал». 2005 соналда бахъана «Сулайман аварагасул гІакъилал рагІаби» абураб тІехьги. Гьеб ккола «НекІсияб КъотІиялъул» цо бутІа.

«Инжил» таржама гьабиялъул иш рагІалде бахъана Библия таржама гьабиялъул институталъул хІалтІухъабазулги, Библиялъул цолъарал обществабазул ва Дагъистаналъул гІалимзабазулги гІахьалаб хІаракатчилъиялдалъун. Таржамаялда тІад гьел хІалтІана 1990 – 2007 соназда. Гьаниб баркала кьезе бокьун буго гьаб тІехь магІарул мацІалде буссинабиялъе квербакъи гьабураб Россиялъул гІелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гІелмияб централъул МацІалъул, литератураялъул ва искусствоялъул институталъе.

ТІехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магІарул халкъалъул рухІияб гІумруялда жаниб цо бегьулеб бакІ кквелин.

Библия таржама гьабиялъул институталъ авар мацІалда басмаялде бахъизе хІадур гьабулеб буго Библиялъул тІоцебесеб тІехь – «Байбихьи».


Библия таржама гьабиялъул институт


## Коринфиязухъе тІоцебесеб кагъат

### Коринфиязухъе Павелил тІоцебесеб кагъат


«Коринфиязухъе Павелил тІоцебесеб кагъат» хъван буго нилъер эраялъул І гІасруялъул 50-абилел соназул ахиралда. Кагътида Павел чапарас бицунеб буго греказул Ахая улкаялъул тахшагьарлъун кколеб Коринфалда жинцаго гІуцІараб иман лъуразул жамагІаталда дандчІвалел ругел захІмалъабазул хІакъалъулъ. Гьесул рахІат хвезабулел буго иман лъуразда гьоркьоб рикьи ккеялъ ва гьел Аллагьасул амруязда рекъон хьвадулел гьечІолъиялъ. Кагътил машгьураб бутІалъун лъугьун буго Павелица рокьиялъе рецц гьабулеб 13 бетІер.


### 1 бетІер


Саламалъул рагІаби


1ГІиса МасихІил тІаса вищарав чапарлъун вукІине Аллагьасе жив бокьарав Павелил ва диналъул вац Сосфенил рахъалдасан 2Коринфалда ругел иман лъуразул агьлуялде – ГІиса МасихІидалъун рацІцІалъаразде, жиндирго халкълъун лъугьине Аллагьас тІаса рищаразде, цинги киса-кибего нилъерги гьезулги ТІадегІанав ГІиса МасихІие тІагІат-гІибадат гьабулелщиназдеги. 3Нилъер Эмен – Аллагьасулги ТІадегІанав ГІиса МасихІилги цІоб ва салам лъеги нужеда.


Аллагьасе рецц!


4МасихІ ГІисадалъун гьес нужеде баркат рещтІинабуралъухъ дица кидаго Аллагьасе рецц гьабула. 5Гьесдалъун Аллагьас нужер кинабго каламги бечелъизабуна, кинабго гІакъиллъиги цІикІкІинабуна, 6МасихІил хІакъалъулъ нижер нугІлъиги ритІухъ гьабуна. 7ГІиса МасихІ вачІинегІан ралагьун чІун ругел нужелъ камураб гьунар хутІун гьечІо гьанже. 8Нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІ рещтІараб къоялъ нуж рацІцІадго хутІизе гьесин ахиралде щвезегІан нужер ракІкъвакІизабилеб. 9Жиндирго Васгун – нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІгун – цолъизе нуж тІаса рищарав Аллагь ритІухъав вуго.


Иман лъуразда гьоркьоб рикьи ккун буго


10Нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІил цІар бахъун гьарула, вацал, дица нужеда, нуж киналго цоцалъ рекъа-решон рукІайилан. Рикьи ккезе биччаге – нужер пикруги гІакълуги цойиде буссинабе!

11Хлоял рукъалъул агьлуялдасан дида рагІун бугелъулха, вацал, нужеда гьоркьоб рикьи ккун бугилан. 12«Дун Павелил рахъ ккуравилан», «дун Аполлосил рахъ ккуравилан», «дун Кефал рахъ ккуравилан», «дун МасихІил рахъ ккуравилан» – щивас батІа-батІаго абулеб рагІула нужеца. 13МасихІ викь-викьунищха вугев?! Павелищха нужее гІоло хъанчида ван хвезавурав? Павелиде иман лъезейищха нуж лъадалъ ччун рахъарал? 14Аллагьасе рецц буго, Криспги Гайги хутІизегІан, нужер цогидал дица лъадалъ ччун рахъичІелъул. 15Диде иман лъезелъун дица лъадалъ ччун рахъанилан лъицаниги абиларо. 16(Стефанасги гьесул рукъалъул агьлуги лъадалъ ччун рахъана дица, цоги щал лъадалъ ччун рахъаралали ракІалда гьечІо.) 17ГІадамал лъадалъ ччун рахъизе витІичІо дун МасихІица. Рохалил хабар бицине витІана.


Аллагьасдасан бугеб «гІантлъи» гІадамазул гІакъиллъиялдаса къуватаб буго


ГІакъилал ва пасихІал рагІабаздалъун бицунеб гьечІо дица гьеб Рохалил хабар, – МасихІ хъанчида ван хвей гІадада ккелаан гьебмехалъ.

18Хвалде унезни чІобогояб чІандалъун рикІкІуна хъанчида ван хварасул хІакъалъулъ хабар. Нилъее – хвасарлъулезе – гьеб буго Аллагьасул къудрат. 19ТІухьдузда хъван бугелъул:

«ГІакъилазул гІакъиллъиги къинабилеб Дица,

ЦІодоразул цІодорлъиги яризабилеб Дица».

20Кив вугев дов гІакъил? Кив вугев дов гІалим? Кив вугев гьаб гІасруялъул дагІбачи-къацандухъан? Гьаб дуниялалъул гІакъиллъи гІантаб жо букІин загьир гьабичІищ Аллагьас? 21Аллагьас жиндирго гІакъиллъиялдалъун гІаламалъе хІукму къотІана, дуниялалъул гІакъиллъиялдалъун гІаламалда Жив лъазе виччаларилан. Гьесие бокьана иман лъурал гІадамал Рохалил хабаралъул «гІантлъиялдалъун» хвасар гьаризе. 22ЖугьутІаз мугІжизат-гІаламат тІалаб гьабулеб буго, греказги гІакъиллъи-гІалимлъи балагьулеб буго. 23Нилъецайин абуни гІаламалда лъазабулеб буго хъанчида ван хвезавурав МасихІил хІакъалъулъ хабар. ЖугьутІазе гьеб буго гІасилъи, греказеги гьеб чІанда буго! 24Аллагьас тІаса рищаразе – жугьутІазеги греказеги – гьеб буго МасихІидалъун загьирлъараб Аллагьасул къудратги Аллагьасул гІакъиллъиги! 25Аллагьасдасан бугеб «гІантлъиги» гІадамазулалдаса гІакъилабин, Аллагьасдасан бугеб «загІиплъиги» гІадамазулалдаса къуватабин!

26Аллагьас нуж жиндихъего ахІараб мехалъ нужго рукІараб куц ракІалде щвезабе. ГІакъилалин рикІкІунел гІадамал гІемерищ нужеда гъорлъ рукІарал? ГІемерищ рукІарал къадру-къимат бугелги къо-асс бугелги? 27ГІакъилал инжитго къезаризейин Аллагьас гІаламалда гІантабилан кколеб жо тІаса бищараб. Къуватал инжитго къезаризейин гьес гІаламалда загІипабилан кколеб жо тІаса бищараб. 28Къадру гьечІебги ярагьунаребги, ай гьезего гьечІилан рикІкІунебаб тІаса бищана Аллагьас, гьаб гІаламалъ гІадахъ босун бугеб жо гьезего гьечІеблъун лъугьинабизе. 29Гьединлъидал Аллагьасда цеве веццаруге щивниги.

30Аллагьасин нуж нилъее гІакъиллъилъун лъугьарав МасихІ ГІисагун цолъизарурал. МасихІица нилъ ритІухълъизаруна, рацІцІалъизаруна, тархъанлъизаруна. 31Гьединлъидал, ТІухьдузда хъван бугеб куцалъ: «Веццаризе бокьарас БетІергьан вецце!»


### 2 бетІер


Аллагьасул балъгояб гІакъиллъи


1Доб мехалда дун нужехъе вачІиндал, Аллагьасул хІакъалъулъ Хабар лъазабулаго, дилъ букІинчІо кІалзул пасихІлъиги кІудияб гІакъиллъиги. 2Нужеда гьоркьов вугеб заманалда дица хІукму гьабун букІиндалха, ГІиса МасихІ (хасго гьев хъанчида ван хвей) хутІун, цогидабщинаб рехун телилан. 3Дун нужеда аскІов вукІана загІипгоги ва хІинкъун сородулевги. 4Дир гаргаралъги хабаралъги нужее гьабураб асар – гьеб букІинчІо гІакъилал рагІабазул хІасиллъун. Илагьияб РухІалъул хІалкІолъиялдалъунги мугІжизатаздалъунги лъугьана гьеб гьедин, – 5нужелъ гьеб божи-иман, инсанасул гІакъиллъиялдалъун гуреб, Аллагьасул къудраталдалъун лъугьине.

6Саламатал гІадамазени гІакъилаблъун букІуна нижеца бицараб хабар. Амма гьеб хабар гьаб дуниялалъулаб гІакъиллъи гуро, гьаб дуниялалъул кверщелчагІазул (кверщел жидехъа унезул) гІакъиллъиги гуро. 7Нижеца бицунеб буго Аллагьасулаб балъгояб гІакъиллъиялъул. Аллагьас бахчун тараб гьеб гІакъиллъи нилъер цІар-реццалъейин дуниял бижилелдего къачІан букІараб. 8Гьаб дуниялалъул цониги кверщелчиясда бичІчІичІо гьеб. БичІчІун букІарабани, цІар-реццалъул бетІергьан хъанчида валароан гьез.

9ТІухьдуздаги хъван бугелъулха:

«Лъилниги бералда бихьичІебги,

лъилниги гІиналда рагІичІебги,

лъилниги гІакълу нахъгІунтІичІебги

къачІан буго Аллагьас жив вокьулезе».

10Нилъеени Аллагьас жиндирго РухІалдалъун загьир гьабуна гьеб. РухІ сундулъего лъугьуна – Аллагьас цІакъго бахчун таралда гъорлъегицин лъугьуна. 11Гьесулъ жиндилъго бугеб рухІалда гурони, цоги чиясда лъалебищ инсанасул рекІелъ ругел пикраби? Гьедин Аллагьасул пикрабиги, гьесул РухІалда гурони, лъалищха. 12Нилъее щвараб РухІ дуниялалъулаб гуро, Аллагьас нилъее кьурал нигІматал нилъеда ричІчІизе гьесдасан бачІараб буго. 13Нилъеца гьелъул хІакъалъулъ инсанасулаб гІакъиллъиялъ малъарал рагІабаздалъун гуро бицунеб, РухІалъ малъарал рагІабаздалъун бицуна. Илагьияб РухІалъ цІуразда бичІчІизабула нилъеца РухІалда хурхарабщинаб. 14Жиндилъе РухІ рещтІинчІев инсанас къабул гьабуларо Илагьияб РухІалдасан бугебаб. Гьесие гьеб гІантаб жолъун кколелъулха. Гьесда гьеб бичІчІизего бичІчІуларо, РухІалдалъун гурони бичІчІизе рес гьечІелъул. 15Илагьияб РухІалъ цІурав чиясда кІола бокьараб жоялъул хІакъикъат лъазе, амма лъиданиги кІоларо Илагьияб РухІалъ цІурав чиясул хІакъикъат лъазе. 16ТІухьдузда хъван бугелъулха:

«БетІергьанасул пикрабазда нахъгІунтІулев чи вугищ?

Гьесие гІакълу кьезе лъида кІолеб?»

Нилъелъин абуни МасихІил гІакъиллъи буго.


### 3 бетІер


Аллагьасе хъулухъ гьабулел чагІи


1Амма нужедехунни, вацал, дун Илагьияб РухІалъ цІурал гІадамаздехун гІадин кІалъачІо, кІалъана напсалъ малъараб гьабулездехун гІадин ва МасихІиде цолъараб гІумру лъималазда кинигин гурони бичІчІуларездехун гІадин. 2Кваназе квен гуро дица нужее кьураб, гьекъезе рахь кьуна. Кваназе гІун рукІинчІо нуж добмехалъ, – гьанжегицин гІун гьечІо нуж! 3ГьанжелъагІанги напсалъ малъараб гьабулеб бугелъулха нужеца. Нужеда гьоркьоб жахІда-хІусудги дагІба-рагІиги бугеб мехалъ, напсалъе мутІигІлъи гурищ гьеб кколеб, гьаб дуниялалъул гІадамал гІадин хьвадулел рукІинги гурищ кколеб? 4Цояс «дун Павелил рахъ ккурав вугилан», цогидасги «дун Аполлосил рахъ ккурав вугилан» абулеб бугони, гьаб дуниялалъул гІадамаллъун ккеларищ нуж? 5Гьаха, щив кколев Аполлос? Павелги щив кколев? Гьел руго нуж иманалде рачарал ва хъулухъалъе тІамурал гІадатиял чагІи. БетІергьанас тІадкъараб хІалтІи гьабулеб буго гьезул щивас. 6Дица мугь чІана, Аполлосица лъалъана, амма бижизе Аллагьас гьабуна. 7Мугь чІолевги – рикІкІунаро, лъалъалевги – рикІкІунаро. Бижизабулев – Аллагь вуго! 8Мугь чІолесдаги лъалъалесдаги гьоркьоб батІалъи гьечІо. Жидеца гьабуралда рекъараб мухь щвела гьезул щивасе. 9Ниж кІиялго руго Аллагьасул хІалтІухъаби, нуж руго Аллагьасул хур, Аллагьасул мина.

10Аллагьас дие кьураб баркатаб гьунаралда рекъон, махщел бугев устарас гІадин, дица кьучІ лъуна. Цогидаз гьелда тІад мина балеб буго. Щивас хал гьабизе биччанте кин жинца балеб бугебали. 11Цебего лъун бугелдаса батІияб кьучІ лъезе лъиданиги кІоларо. ЦохІо бугеб гьеб кьучІги ГІиса МасихІ ккола. 12Амма гьеб кьучІалда тІад мина меседил, гІарцул, жавгьар-якъуталъул, яги цІулал, бакъвараб харил, муцІидул баниги, 13щивас гьабураб хІалтІи къиямасеб къоялъ бихьила. Гьеб къоялъ цІаялъ хІалбихьулелъулха щивас кинаб хІалтІи гьабун бугебали. 14Гьеб кьучІалда тІад бараб минаялда доб цІа хІехьезе кІвани, устарасе кири щвела. 15ЦІаялъ гьеб бухІани, зарал ккела. Хвасарлъизени гьев хвасарлъила, амма цІадулъа вахъарав чи гІадин вукІина. 16Нужеда лъаларебищ нуж Аллагьасул мукъадасаб рукъ ругеблъиги нужелъ Аллагьасул РухІ бугеблъиги? 17Аллагьасул мукъадасаб рукъ щущазабурав чи Аллагьасги тІагІинавила. Нуж ккола Аллагьасул гьеб мукъадасаб рукълъун.

18Лъицаниги живго гуккуге абе! Нужеда гьоркьоса лъиданиги ракІалде кколеб батани гьаб дуниялалда жив гІакъилав вугилан, хІакълъунго гІакъилав вукІине бокьани, гьев гІантлъеян абе. 19Гьаб дуниялалъул гІакъиллъи Аллагьасда цебе гІантлъилъун кколелъулха. ТІухьдузда хъван буго: «Аллагьас гІакъилзаби жидерго сихІирлъиялъул гьиналъ ккола». 20Цоги бакІалда хъван буго: «БетІергьанасда лъала гІакъилазул пикрабаз пайда гьабулареблъи». 21Гьединлъидал, гІадамазул рахъги ккун, живго веццизе лъугьунге щивниги. Кинабго нужерлъидалха: 22Павелги, Аполлосги, Кефаги, дуниялги, гІумруги, хвелги, гьанжесебги, букІинесебги – кинабго нужер буго. 23Нуж МасихІил руго, МасихІги Аллагьасул вуго!


### 4 бетІер


МасихІил чапарзаби


1МасихІие хъулухъалъе чІарал чагІилъун рикІкІине ккола нужеца ниж. Нижее амру гьабун бугелъулха Аллагьасул балъголъи гІадамазе загьирлъизабеян. 2Хъулухъалъе чІарав чи цохІо жиндирго бетІергьанасе ритІухъав вукІине ккола. 3Дирго хІакъалъулъ абуни, дие махІги ургъел гьечІо нужеца яги гІадамазул кинаб букІаниги судалъ дие хІукму къотІиялъул. Дицагоги къотІуларо диего хІукму. 4Дида гІайиб гьечІеблъи лъала дида. Амма гьелдалъун гуро дун ритІухълъулев. ТІадегІанасин дие хІукму къотІизе бугеб. 5ТІадегІанав вачІинегІан лъицаниги лъиениги хІукму къотІуге. Гьес канлъуде босила бецІлъукь бугебщинаб, рекІелъ ругел къасдалгицин тІатинарила. Гьеле гьебмехалда Аллагьасдасан щивав чиясе щвела жиндирго кири.

6Нужее лъикІлъиялъе дица гьеб кинабго бихьизабуна, вацал, нужеда, Аполлосилги диргоги мисалги бачун, «хъвараб гурони лъугьунарилан» абурал рагІабазул магІна нужедаги бичІчІизе ва, лъикІалги тІокІалги ругилан, цоцазда цере чІухІдарунгутІизе.

7ХІакъикъаталдаги сундалъун нуж цогидаздаса тІокІал ругел? Аллагьасдасан щвараб гуреб жо щиб нужелъ бугеб? Нужее гьеб нигІматлъун кьунги бугеб мехалъ, цебего нужехъ гьеб букІараб гІадин, гІамал кІодолъун щай нуж лъугьунел?

8Гьайгьай, гьанже нуж гІорцІун руго! Гьанже нуж бечелъун руго! Ниж гьечІониги, гьанже парччахІзабилъун лъугьун руго нуж. Дие бокьилаан унго-унголъунги нуж парччахІзабилъун лъугьунелани, нужеда цадахъ нижецаги парччахІлъи гьабизе. 9Амма дида ракІалде ккола Аллагьас ниж – чапарзаби, халкъалда цере чІвазе къотІарал чагІи гІадин, бищун ахиралда чІезарун ругилан. ТІолабго махлукъаталъе – малаикзабазеги гІадамазеги ниж лъугьана байрамалда халкъалъе кепалъе рагъулезда релълъарал чагІилъун. 10МасихІие гІоло ниж гІабдалзабилъун рикІкІунел руго, МасихІиде цолъарал нуж гІакъилзаби руго. Ниж загІипал руго, нуж къуватал руго. Нужер хІурмат гьабула, ниж хІакъир гьарула. 11Жакъа къоялде щвезегІанги ракъунги къечонги руго ниж. Нижер ретІелги хохораб буго, ниж рухулел-кьабулелги руго, мина-руссенги нижер гьечІо. 12ЗахІмат бихьун гурони хинкІ-чедги щолеб гьечІо нижее. Ниж хІакъир гьарула – нижеца баркат лъегиян абула, нижее гІазаб кьола – нижеца хІехьола. 13Нижедасан мацІ гьабула – нижеца лъикІаб бицуна. Ниж гьаб дуниялалъе хІур-кІучлъун хутІун руго, гьаб гІаламалъеги чІахІ-къуллъун хутІун руго.

14Нуж инжит гьаризе гуро, вацал, дица гьаб кинабго хъвалеб бугеб. Дирго хириял лъималазе гІадин, гІакълу кьолеб буго дица нужее. 15МасихІил дарсал малъулев азарго мугІалим нужер вугониги, эмен нужер цо гурони гьечІелъул. Дун нужее эменлъун лъугьана, Рохалил хабаралдалъун дица нуж МасихІиде цолъизаруна.

16Гьединлъидалин дида релълъун хьвадейилан гьарулеб бугеб дица нужеда. 17МасихІил нухдасан дун хьвадулев вугеб куц нужеда ракІалде щвезабизе гьале нужехъе витІулев вуго ТІадегІанасе ритІухъав ва дие хирияв васлъун лъугьарав Тимофей. Гьеб нухдасан хьвадейилан дица малъула киса-кибго киналго иман лъуразул агьлуялда.

18Нужеда гьоркьор руго нич гьечІел гІадамалги. Гьезда ракІалде кколеб батила дун тІокІав гьениве вачІинарилан. 19Амма, ТІадегІанасе бокьани, кватІичІого нужехъе вачІина дун. Гьел нич гьечІезул хабар-гаргар букІин гуреб, къуват-гучги бугищали лъала дида гьебмехалда. 20Аллагьасул ПарччахІлъи хабар-гаргаралъулъ гуро бугеб, къуват-гучалъулъин. 21Щиб нужее бокьилеб? Дун цІалги босун вачІинейищ, яги нужеде бугеб рокьиялъул цІураб хІеренаб рагІигун вачІинейищ?


### 5 бетІер


Иман лъуразул агьлуялда жаниб ккараб пасатаб иш


1Цинги, дида бицана нужер гьениб мажусиязулгицин гьечІебгІадаб инжитаб иш лъугьун бугилан – цо чи жиндирго бесдал эбелалда аскІов вегулев вугилан. 2Гьелдаса пашманлъизе кколеб бакІалда нужер чІухІиго щиб! Гьединаб инжитлъи жиндасан лъугьарав чи нужерго агьлуялда гьоркьоса вачахъизе кколаан нужеца. 3-4Дирго рахъалъ абуни, черх гьаниб бугониги, рухІ гьениб нужеда аскІоб бугелъул, гьенив вугев гІадин вукІуна дун. Нужер данделъиялда нилъер ТІадегІанав ГІисал къудратгун цадахъ дирго рухІги гІахьаллъизабун, нилъер ТІадегІанав ГІисал цІаралдалъун дица хІукму къотІана 5гьеб иш гьабурав чи илбисалъул кверщаликье кьезе – биччанте гьесул мунагьаб напс хвезе. ТІадегІанав вачІараб къоялъ гьесул рухІ хвасарлъизеги бегьула.

6Нужер гьеб гІамал кІодолъи лъикІаб хасият гуро. Нужеда рагІанищ гьадинаб кици: «ГьитІинаб реччеялъги гІемераб ханжу беччизабула»? 7Мунагьалъул басрияб речче тІубанго нахъе рехе. Гьебмехалъ речче гъорлъ гьечІого бежараб чедлъун лъугьина нуж. Гьединаб чедин нуж кколел! Нилъер пасхаялъул кьегІер – МасихІ – цевего къурбанлъун лъугьиндалха![1] 8РачІа гьанже нилъеца пасхаялъул байрамалде хІадурлъи гьабилин басрияб речче (ай мунагьги квешлъиги) цадахъ гьечІого. РеччичІел чадал (ай бацІцІадабщинабги хІакъабщинабги) цадахъ, росун хІадурлъизин гьелде.

9Дица нужехъе битІараб кагътида хъван букІана пасатал чагІазулгун гьоркьоблъи гьабугейилан. 10Пасатал, хъантІарал, макруял гІадамазул ва гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабулел мажусиязул гуребха дица бицунеб букІараб. Гьездаса ратІалъизени, дуниял тун ине ккелаан ниж. 11Дица хъван букІана, жидеца иман лъун бугиланги абун, пасалъиги гьабулел, хъантІун магІишатги гьабулел, гьересиаллагьзабазе лагълъиги гьабулел, мацІги гьабулел, хІилла-рекІкІги гьабулел, гьекъолдизеги гьекъолдулел гІадамазулгун хурхен гьабугейилан, хІатта гьезда цадахъ гІодор чІун кванагейилан. 12-13Нилъер гуреб агьлуялъе суд гьабунги щайха дие? Аллагьас гьабила гьезие суд. Нужерго агьлуялъул чиясе суд гьабизе кколаребищ нужеца? ТІухьдузда хъван бугелъул: «Квешав чи нужер агьлуялда гьоркьоса нахъе вачахъе», – ян.


### 6 бетІер


Иман лъурал цоцаз судалде щай ахІулел?


1Жиндирго диналъул вацасдехун нужеда гьоркьоса пуланав чиясул дагІба-рагІи бугони, Аллагьасул халкъги рехун тун, иман гьечІезухъе суд гьабизе ине бегьилищ гьев? 2Нужеда лъаларебищ гьаб гІаламалъе суд Аллагьасул халкъалъ къотІизе букІин? ГІаламалъего суд гьабизе бугел нужеда кІоларебищ гІиси-бикъинаб дагІба-рагІи къинабизе? 3Нужеда лъай: малаикзабазегицин суд гьабизейин нилъеца бугеб. Гьаб дуниялалъул ишал тІуразе кигІанха нужее бигьалъизе кколеб! 4Гьединаб дагІба-рагІи нужеда гьоркьоб ккараб мехалъ, щай нужеца гьеб нужерго агьлуялда гьоркьоб къимат гьечІел гІадамазде гІарз бахъулеб? 5Нечоларищ нуж? Диналъул вацал рекъезаризе кІолев цониги гІакъилав чи нужеда гьоркьов ватичІого вукІине рес гьечІо. 6Бихьулищ – вацас вац судалде вачунев вуго, гьебги – иман лъечІез хІукму къотІизе. 7Нужеда гьоркьоса гІадамал судалде ине ккеялъгицин нугІлъи гьабула нуж къеялъе. Нужее гьабураб зарал-зиянги баччун рукІинго лъикІ гурищ? Нужехъа боцІи-рикъзи бахъиги хІехьон рукІинго лъикІ гурищ? 8Нужецайин абуни цоцазе зарал-зиян гьабулеб буго, цоцахъа боцІи-рикъзи бахъулеб буго. Лъие гьеб гьабулеб бугеб? Нужерго вацазе!

9Нужеда лъаларебищ пасатал гІадамазе Аллагьасул ПарччахІлъи насиблъулареблъи? Нужго нужецаго гуккуге! Пасалъи гьабулезе, гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабулезе, зина гьабулезе, бихьиназдасан лазат босулел бихьиназе, 10хъантІаразе, цІогьабазе, гьекъолдухъабазе, мацІихъабазе, хъамалчагІазе – гьезул цонигиязе Аллагьасул ПарччахІлъи насиблъуларо. 11Нужеда гьоркьорги рукІана гьединал гІадамал. Амма нуж гьанже чурун руго, рацІцІалъизарун руго, ТІадегІанав ГІиса МасихІил цІаралдалъун ва нилъер Аллагьасул РухІалдалъун ритІухълъизарун руго!


Черх – Илагьияб РухІ жаниб чІолеб мукъадасаб рукъ


12«Бокьарабщинаб гьабизе бегьула!» – ян абула цо-цояз. Бокьарабщинаб гьабиялъул гуребха пайда букІунеб. «Бокьарабщинаб гьабизе бегьула!» Амма дун сундулниги лагълъун лъугьине бегьуларо. 13Цогидаз абула: «Квен – чохьое, чехь – квание!» – ян. Аллагьас гьеб кІиябгоги пасалъизабула. Гьаваялда нахъбилълъине гуро черх бижун бугеб, ТІадегІанасе тІагІаталъейин. ТІадегІанас тІалаб гьабила гьелъул. 14ТІадегІанав ГІиса хваралъуса вахъинавуна Аллагьас, жиндирго къудраталдалъун нужги хваралъуса рахъинарила гьес.

15Нужеда лъаларебищ нужер чурхдулги МасихІил черхалъул бутІаби рукІин? МасихІил черхалъул бутІа хъахІбал черхлъун лъугьинабизе бегьилищ? Киданиги бегьуларо! 16Нужеда лъаларебищ хъахІбаялда аскІов вегарасул черх гьелъул черхгун цолъулеблъи? ТІухьдузда хъван бугелъул: «гьел кІиялго цолъун, цого лъугьина». 17ТІадегІанасде цолъарасул рухІ гьесул РухІгун цолъула.

18ХъахІбалъи рикІкІад гьабе! Цогидал мунагьал инсанасул черхалдаса къватІирехун ккарал рукІуна. ХъахІбаяв чиясин абуни, мунагь гьабула жиндирго черхги хІакъирлъизабун. 19-20Аллагьасдасан нужее щвараб Илагьияб РухІ жаниб чІолеб мукъадасаб рукълъун нужер черх букІин лъаларебищ нужеда? ЦІикІкІараб мухьги кьун росун ругелъул, нужго бетІергьанал чагІи гуро нуж[2]. Аллагь кІодо гьавизе пайда босе нужерго чурхдуздаса!


### 7 бетІер


Ригьиналъул хІакъалъулъ насихІатал


1Гьанже дица бицина нужеца дихъе кагътида хъван букІаралъул хІакъалъулъ. ЧІужугІаданалда аскІове къачІого вукІинго лъикІ бихьинчиясе. 2Амма пасалъи цІикІкІун бугелъул, щивав бихьинчиясул жиндирго лъади йикІун лъикІ, щияй чІужугІаданалъулги жиндирго рос вукІун лъикІ. 3Росас лъади бусада жиндасаго рикІкІалъизайизе бегьуларо, лъадиялъ росги бегьуларо. 4Жиндирго черхалъул кверщел лъадиялъухъ гуро бугеб, росасухъ буго. Гьединго жиндирго черхалъул кверщел росасухъ гуро бугеб, лъадиялъухъ буго. 5КІиялго разилъун, Аллагьасе гьари-дугІаялъе цодагьабго заманаялъ гурони, цоцаздаса ратІалъуге. Цинги нахъеги цадахъ рукІа. Гьедин хьвадани, илбисалда кІвеларо, чорхол гьава къинабизе кІолеб гьечІолъи бихьун, нуж къосинаризе. 6Гьаниб дица нужее амру гьабулеб гьечІо гьедин гурони бегьуларилан. Нужее бигьалъи гьабулеб буго. 7Гьайгьай, дие бокьилаан киналго гІадамал дун гІадин чІолелани. Амма Аллагьас щивасе гьунар кьун буго: цоясе гьадинаб, цогидасе додинаб.

8Къороллъун хутІарал бихьиназдаги руччабаздаги дица абилаан, дун гІадин, ялгъузго рукІайилан. 9Къороллъи хІехьезе кІолеб гьечІони, ригьин гьабизе ккела. Ригьнаде руссинго лъикІ, хІасраталъ рухІизегІан. 10Ригьнада ругезени, дица гуреб, ТІадегІанас гьабулеб буго амру: лъади росасдаса ятІалъизе бегьуларо. 11Нагагь ятІалъани, ялгъузго йикІине ккела яги росгун рекъезе ккела. Росасги лъади йиччан тезе бегьуларо.

12Цогидаздани, ТІадегІанас гуреб, дица абулеб буго: диналъул вацасул лъади иман лъечІей йигони, амма росасда цадахъ чІезе къабуллъулейги йигони, къватІие йитІуге гьей. 13ЧІужугІаданалъул рос иман лъечІев вугони, гьелда цадахъ чІезеги разилъулев вугони, ятІалъуге гьесдаса. 14Иман лъечІев росасдаса Аллагь разилъула гьесул иман лъурай лъади сабаблъун. Иман лъечІей лъадиялдасаги Аллагь разилъула гьелъул иман лъурав рос сабаблъун. Гьедин букІунаребани, гьезул лъималги мажусиязулго гІадинал рукІинаан. Гьедин бугелъул, гьел лъималаздасаги Аллагь разилъула. 15Иман лъечІев росасе яги лъадуе ратІалъизе бокьани, риччанте ратІалъизе. Гьедин кколеб бугони, диналъул вацасда яги яцалда тІадаб гьечІо жидерго ригьин цІунизе. Аллагьасни рекъон рукІайилан абулеб буго. 16Дуда щиб лъалеб, лъади, дурго рос хвасар гьавизе дуда кІоларевлъи? Дуда щиб лъалеб, рос, дурго лъади хвасар гьайизе дуда кІоларейлъи?

17Амма нужер щивав вукІине виччанте ТІадегІанас гьесие бихьизабураб хІалалда, гьев хутІизе виччанте Аллагьас гьев жиндихъего ахІараб куцалда. Гьединабго амру гьабула дица кинабго иман лъуразул агьлуялъеги. 18Сунат гьабурав вугони Аллагьас ахІун, гьеб балъго гьабизе ккеларо. Сунат гьабичІев ахІун вугони, сунат гьабизеги ккеларо гьес. 19Сунат гьабиги – рикІкІунаро, сунат гьабичІолъиги – рикІкІунаро, Аллагьасул амруял тІуразари буго аслуги кьучІги! 20Аллагьас кинавлъун инсан жиндихъего ахІаниги, гьединавлъун хутІизе виччанте гьев. 21Гьес ахІараб мехалъ мун лагълъун вукІарав ватани, гьелъулги пикру гьабуге дуца. Амма тархъанлъизе рес бугони, гьелъие гІамал гьабе. 22ТІадегІанас жиндихъего ахІарав лагъ ТІадегІанасда цеве эркенав чилъун ккола, эркенго вукІаго ахІаравги МасихІил лагъ ккола. 23Аллагьас цІикІкІараб мухьги кьун росун ругелъул, гІадамазул лагъзаллъун ккезе чІоге! 24Кинавлъун гьес жиндихъего ахІаниги, гьединавлъун хутІизе виччанте, вацал, гьев Аллагьасда цеве!


Ригьин гьабичІезулги къоролзабазулги хІакъалъулъ


25Росасе инчІел ясазул рахъ цІехани, гьелъул рахъалъ ТІадегІанасдасан бачІараб амру гьечІо дихъ. Амма дица дирго пикру бицина, Аллагьасул баркаталдалъун дунги вугелъулха божизе бегьулев чи. 26ЗахІматаб заман бугелъул, живго вугеб хІалалъ чІейго лъикІ чиясе. 27Лъади ячун йигищ – йиччан тоге. Ячун гьечІищ – гьей ялагьизе лъугьунге. 28Амма лъади ячинги мунагь гуро. ГІурай яс росасе инги мунагь гуро. Амма ригьнаде руссиндал, гьаб дуниялалъул къварилъи-захІмалъи рещтІина нужеде. Дие бокьилаан гьелдаса нуж цІунизе. 29Дие бокьун буго, вацал, нужеда абизе, гьаб дуниялалъе заман дагьлъун бугилан. Лъудби рачаралги хьвадизе ккела лъудбиго гьечІел гІадин. 30ГІодулел ругелги хьвадизе ккела гІодулелго гьечІел гІадин. Рохун ругелги хьвадизе ккела рохунго гьечІел гІадин. Босаралги хьвадизе ккела жидеца щибго босичІеб гІадин. 31Дуниялалъул ишазде машгъуллъаралги хьвадизе ккела гьезде машгъуллъунго гьечІел гІадин. Гьаб дуниял тІагІун инехъин бугелъулха!

32Дие бокьун буго нуж сундулго ургъел гьечІого рукІине. Лъади гьечІев чи ТІадегІанасе гьабулеб тІагІаталъул ургъалида вукІуна, ТІадегІанав разилъи тІалаб гьабула гьес. 33Лъади йигев чи дуниялалъул ургъалида вукІуна, лъади разилъи тІалаб гьабула гьес. 34Гьедин кІийиде викьун вукІуна лъади ячарав чи. Росасе инчІей чІужугІадан яги гІолохъанай яс ТІадегІанасе гьабулеб тІагІаталъул ургъалида йикІуна, гьесда цебе черхги ракІги бацІцІадго цІунизе. Рос вугей чІужугІадан дуниялалъул ургъалида йикІуна, рос разилъи тІалаб гьабула гьелъ. 35Дица гьеб кинабго абулеб буго нужее лъикІлъиялъе. Щибниги жо нужее гьукъизе гуро дун кІалъалев вугев. Дие бокьун буго гьениб нужер ишазулъ гІадлу-тадбир букІине ва сундего машгъуллъичІого нужеца ТІадегІанасе хъулухъ гьабизе.

36Лъицаниги рикІкІунеб бугони абурай яс ячинчІого тезе рекъараб гьечІилан, гьелдехун бугеб хІасратги къезабизе кІолеб гьечІони, биччанте гьес жиндирго рекІее бокьараб гьабизе. Гьей ячани гьев мунагьалъукье кколаро. 37Амма гьей ячине сунцаниги тІамулев гьечІони, ячинчІого тезе кьури гьечІеб хІукмуги гьабун бугони, жиндирго хІасраталда квелъ базеги кІолеб бугони, – гьеб лъикІ ккела. 38ХІасил: жиндирго абурай ячин лъикІ буго, амма ячинчІого тани, дагьабги лъикІ[3].

39Лъади ригьнада хутІула гьелъул рос чІаго вугевгІан заманалда. Рос хвани, гьелъул ихтияр буго жиндиего бокьарав чиясе ине. Амма ГІисаде иман лъурав чи вукІине ккела гьев. 40Къороллъудаго чІани, гьей жеги талихІай йикІина. Гьединаб буго дир пикру, Аллагьасул РухІ щварав чи вугилан ккола дун.


### 8 бетІер


Гьан хІалалаб букІиналъул хІакъалъулъ


1Гьанже бицинин мажусиязул аллагьзабазе къурбаналъе хъурал жалазул гьанал хІакъалъулъ. Нилъер киназулго гІелму-лъай бугилан битІун абулеб буго нужеца. Амма гІелму-лъаялъ гІадамасул гІамал кІодолъизабула. Рокьиялъ берцинго гІуцІула инсанасул гІумру. 2Жинда цо щибниги лъалилан ракІалде кколеб бугони, унго-унгояб лъай гьесие щун букІунаро. 3Амма Аллагь вокьулев чи Аллагьасда лъала.

4Мажусиязул аллагьзабазе къурбаналъе хъурал жалазул рахъ босани: нилъеда лъала гьезул аллагьзаби щибго гурел жал рукІин, цо гурони, тІокІав батІияв Аллагь гьечІевлъиги. 5Ракьалда рукІа, зобалазда рукІа гьел аллагьзабийилан абулел жал ругилан телин (гьел цІакъ гІемер руго – «аллагьзабийилан» абулелги, «бетІергьабийилан» абулелги). 6Амма нилъер Эмен – Аллагь цохІо вуго, жинца кинабго бижарав ва жиндиего гІоло нилъ рижарав. Нилъер цо бетІергьан вуго – ГІиса МасихІ. Гьесдалъун бижун буго кинабго, гьесдалъун нилъги чІаголъана. 7Киназдаго гуребха гьеб лъалеб. Цо-цоял гьел гьересиаллагьзабазде цІакъго ругьунлъун руго ва гьез гьанжегицин мажусиязухъа босараб гьан кваналеб буго, дозие къурбанлъун гьебги рикІкІун. Мунагь ккеладайилан щакдарулелги руго гьел, хІарамаб жоцин кваналеб бугодай жидецаян. 8Амма кваница нилъ Аллагьасде гІагар гьаруларо. Гьеб кваначІогойилан камулеб жоги гьечІо нилъее, квананилан щолеб жоги гьечІо.

9Бегьулебилан рикІкІунебги бегьуларебилан рикІкІунебги кваналеб букІин гьел иман загІипазе нухда хІетІе тункулеб гамачІлъун лъугьине гурин. 10Мунагь ккеладайилан щакдарулев чиясда вихьани гьединаб лъай бугев мун мажусиязул мукъадасаб рокъов гІодовги чІун кваналев, духъ валагьун, гьесги кванала гьезул къурбаналъул гьан. 11Гьедин гьеб дур «гІелму-лъай» сабаблъун – гьев иман загІипав чи – жиндие гІоло МасихІ хвалде арав дур диналъул вац хвезеги бегьула. 12Дурго вацазе заралаб мунагь гьабун, щакдарулеб гьезул ракІги лъукъун, МасихІиде дандечІун мунагь гьабулеб буго дуца. 13Гьедин, дир вац къосиналъе сабаблъун квен лъугьунеб бугони, гьев къосинавизегІан, киданиги гьан кІалдибе босичІого чІела дун!


### 9 бетІер


Чапарлъун вукІиналдаса пайда босичІо Павелица


1Дун эркенав чи гурищ? Дун МасихІилчапар гурищ? Нилъер ТІадегІанав ГІиса вихьарав чи гурищ? ТІадегІанасде нуж цолъи дир хІаракатчилъиялъул хІасил гурищ? 2Цогидазе дун чапар ватичІониги, нужее дун чапарлъидалха! ТІадегІанасде цолъараб нужер гІумруялъ нугІлъи гьабула дун МасихІил чапар вукІиналъе.

3Гьеле гьедин, дунго ритІухъ гьавун, жаваб кьола дица дир ишазул цІех-рех гьабизе бокьаразе. 4Кваназеги гьекъезеги гІарац щвезе ихтияр гьечІебищ нижер? 5Нижер ихтияр гьечІебищ, цогидал чапарзабаз гІадин, ТІадегІанав ГІисал вацаз яги Пётрица гІадин, нилъер диналъул яцаздасан лъади ячине ва гьейгун цадахъ сапаралде ине? 6Яги гІицІго диеги Барнабаегийищ ихтияр гьечІеб бетІербахъиялъе хІалтІичІого чІезе?

7Мухьдахъ ккурав рагъухъан жиндирго гІарацги харж гьабун вагъулевищ? Жиндирго цІибил квинчІого толебищ ахихъанас? Жиндирго рохьдолъа гІачиязул рахь гьекъечІого толебищ вехьас? 8ГІадамазул гІадатияб гІумру-яшавалдасан гьединал мисалал рачине бегьи гуребги, гьелъулго хІакъалъулъ Къануналдаги буго. 9Мусал Къануналда хъван бугелъулха: «Лал бокъунеб бугеб оцол кІалалда таргьа баге», – ян. Аллагьас оцазул тІалаб-агъаз тІаде босун абурал рагІабийищ гьел? 10Гьес нилъер хІакъалъулъ гуребдай гьеб абун бугеб? Гьайгьай, нилъер хІакъалъулъ абун буго. Векьарухъанас бекьула ва лал тІамулес лалги тІамула хуриса бачІаралъул бутІа щвезе хьулалда. 11Нужеда гьоркьоб Илагьияб РухІалъул хьон хьарал нижеца хьул-къасд гьабулеб бугони, гьелдасан бижаралъул бутІа бетІербахъиялъе щвелародайилан – цІикІкІараб мухьищха гьеб кколеб? 12Цогидазул ихтияр батани нужедасан кумек тІалаб гьабизе, гьайгьай, нижер жеги цІикІкІараб ихтияр буго гьелъие.

Амма нижеца киданиги пайда босичІо гьеб ихтияралдаса. Нижеца кинабго хІехьола МасихІил хІакъалъулъ Рохалил хабаралъе сундулъго квалквал-квекІен гьечІого хутІизе. 13Нужеда лъаларебищ Мукъадасаб Рокъоб хъулухъ гьабулел чагІаз гьенисан бетІербахъулеблъи? Къурбаналъул гьан лъолеб бакІалъул тІалаб гьабулезеги гьеб къурбаналъул бутІа жидеего босизе ихтияр букІин лъаларебищ? 14Гьединго ТІадегІанасги бихьизабун буго Рохалил хабар лъазабулезги гьелдасан бетІербахъеян.

15Гьединаб цониги ихтияралдаса цониги нухалъ пайда босичІо дица. Гьанжеги дица нужехъе гьеб тІалаб гьабун гуро хъвалеб бугеб. Дунго чІухІизе бегьулелдаса махІрумлъизегІан хвезе бокьила. 16Рохалил хабар лъазабулеб бугилан чІухІдаризе бегьуларо дун. Дица тІубазабичІого гІолареб тІадкъай бугелъулха гьеб! Рохалил хабар халкъалда лъазабичІони, балагь рещтІаги диде! 17Дунго лъикІав лъугьун гьеб гьабулеб букІарабани, гьелъухъ мухьги щвелаан дие. Дунго лъикІав лъугьун гуро, дида тІадкъан бугелъул гьабулеб буго. 18Щиб кириха дие щолеб бугеб? Дие щолеб кири ккола – дица щибго мухь гьечІого Рохалил хабар лъазабулеб букІин ва гьелдалъун дие бугеб ихтияралдаса пайда босулеб гьечІолъиги.

19Дун эркенав чи вуго, лъилниги лагъ гуро, амма дун киназулго лагълъун лъугьана, кигІан кІваниги цІикІкІун гьел дихъ гІенеккизе бокьун. 20ЖугьутІазда гьоркьов дун лъугьана жугьутІав гІадин, жугьутІал дихъ гІенеккизе бокьун. Къанун цІунулезда гьоркьов дун хьвадана гьеб Къанун цІунулев чи гІадин (Къануналъ дида тІад кверщел гьабулеб гьечІониги), Къанун цІунулелалги дихъ гІенеккизе бокьун. 21Къанун лъаларезда гьоркьов дун чІана Къанун лъаларевлъун, (амма МасихІил кверщаликь вугев дида Аллагьасул къанун лъала), Къанун лъаларел чагІиги дихъ гІенеккизе бокьун. 22ЗагІипазе дун загІипавлъун лъугьана, загІипалги дихъ гІенеккизе бокьун. Киназдаго гьоркьов дун гьезда релълъун лъугьана, щиб сабаб-гІамал батунги гьезул цо-цоялгІаги хвасар гьаризе бокьун. 23Гьеб кинабго дица гьабулеб буго Рохалил хабаралъе гІоло, гьелъул баркаталъул бутІа насиблъизе бокьун.

24Нужеда лъаларищ: къецазда киналго рекерухъаби рекерула, амма бергьенлъиялъул шапакъат цоясе гурони щоларо. Нужги рекере гьеб шапакъат щвезе бокьун. 25Къецазул киналго гІахьалчагІаз гІемераб жоялдаса жалго махІрум гьарула, речІалел тІугьдузул гор щвезе бокьун. Нилъецани гьеб гьабула речІаларел тІугьдузул гор щвезе бокьун. 26Гьедин дунги векерулев вугев ватани, мурадалде щвезе бокьун векерулев вуго. Зарул рагъулъ дунги гІахьаллъулев вугев ватани, зарал гьаваялде хьвагІизе гуро. 27Кьабулеб-тункулебги хІехьон, квегъулеб буго дица черх, гьелда тІад кверщелги гьабулеб буго, цогидалги къецазде ахІун, дунго гъоркь хутІилевилан хІинкъун.


### 10 бетІер


Гьересиаллагьзабазде иман лъеялдаса цІуне


1Дие бокьун буго, вацал, нужеда ракІалде щвезабизе: Мисриялдаса нахъе унеб мехалда нилъер киналго умумул накІкІул рагІдукь ккун рукІана, киназго ралъадги бахана. 2Киналго гьел Мусада нахърилълъун накІкІуцаги ралъдацаги чурана. 3Гьез киназго кванана цого-цо илагьияб квен, 4цого-цо илагьияб гьекъелги гьекъана гьез. Илагьияб кьурулъан чвахун бачІараб лъим гьекъана гьез. Гьеб кьуру гьезда цадахъ букІана. МасихІ ккола гьеб. 5Амма гьезул гІемерисез Аллагь рази гьавичІо – гьезул жаназаби авлахъалда щущана. 6Гьеб буго нилъее мисал – гьел гІадин нилъ квешлъиялда нахърилълъинчІого рукІине. 7Гьезул цо-цояз гІадин аллагьалилан тарал жалазе лагълъи гьабуге нужеца. ТІухьдузда хъван бугелъулха: «ГІодор чІун кваназе-гьекъезе лъугьана халкъ, цинги аллагьилан тараб жоялъул хІурматалда пасатабщинабги хъубабщинабги гьабизе лъугьана». 8Гьезул цо-цояз гІадин хъахІбалъи гьабиларин нилъеца. Гьез хъахІбалъи гьабуна – ва цохІо къоялъ гьезул къоло лъабазарго чи хвана. 9Гьезул цо-цоял гІадин, БетІергьанасул хІалбихьизе лъугьинарин нилъ. Гьел хвана борхьаз хІанчІун. 10Гьезул цо-цоял гІадин, Аллагьасде дандечІун, гъулгъудизе бегьуларо нилъ. Гьеб сабаблъун хвалил малаикас хвезаруна гьел. 11Гьеб киналъулго хІакъалъулъ ТІухьдузда хъван буго нилъее гІакълу щвеялъе гІоло. Ахирзаманаялде гІагарлъулел ругелъулха нилъ.

12Гьединлъидал, вахъун чІун вугилан ккарав гІодов ккезе гурин. 13ГІадамазда гьоркьоб букІунеб гурони гІазаб-балагь рещтІинчІо нужеде. Аллагьас жиндирго къотІи хвезабуларо – хІехьезе кІолареб гІазаб-балагь биччаларо гьес нужеде. ГІазаб-балагьалда цадахъго гьес нужее бихьизабила гьеб хІехьезе ресги.

14Гьединлъидал, дир хириял, гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялдаса рикІкІалъе. 15ГІакъилал гІадамазда гІадин бицунеб буго дица нужеда. Нужецаго пикру гьабе дица бицаралъул. 16ТІадегІанасул хІурматалда нилъ гІодор чІун сардилъ кванала ва, гьари-дугІа гьабун, щурминиса чагъирги гьекъола, – гьелъул магІна ккола МасихІица тІураб бидулъ нилъерги бутІа букІин. Кваналаго нилъеца чед бекиялъул магІна ккола МасихІил чорхолъги нилъер бутІа букІин. 17Гьеб чед цо бугелъул, нилъ гІемер ругониги, цохІо черх лъугьуна. Нилъеца кинацаго цохІо чед цоцазе бикьун кваналелъулха! 18Исраилил халкъалъухъ балагье: къурбаналъе хъураб жо кваналелщиназ жидерго бутІа лъолагури гьез гьабулеб тІагІаталъулъ. 19Щиб абизе дие бокьун бугеб: гьересиаллагьзабазе гьабулеб къурбан магІнаяб жо бугиланищ? яги гьересиаллагь магІнаяб жо бугиланищ? 20Гуро! Дие абизе бокьун буго: мажусиязул къурбан гьез Аллагьасе гуро гьабулеб, жундузе гьабула. Дие бокьун гьечІо нужеца жундузулгун гьоркьоблъи гьабизе. 21Цин ТІадегІанасул щурминисан, цин жундузул щурминисан гьекъезе бажариларо нужехъа. Цин ТІадегІанасул столалдасан, цин жундузул столалдасан кваназеги бажариларо. 22БетІергьанасул ццин бахъинейищ нужее бокьун бугеб? Гьесдаса къуваталищ нилъ ругел?

23«Бокьарабщинаб гьабизе бегьула», – ян абула цо-цояз. Амма бокьарабщиналъул гуро пайда бугеб. «Бокьарабщинаб гьабизе бегьула». Амма бокьарабщиналъ гуро кумек гьабулеб. 24Биччанте щивав чи жиндиего пайдаялъе гуреб, гІагарда вугесе пайдаялъе хІалтІизе. 25Нужеца базаралдаса гьан босе щибго цІехечІого ва хІинкъичІого кванай. 26ТІухьдузда хъван бугелъулха: «Ракьги ракьалда бугебщинабги БетІергьанасулин». 27Иман лъечІев чияс мун гьоболлъухъ ахІани, ине ракІалде ккани, дудаго цебе лъураб жо кванай щибго цІехечІого ва хІинкъичІого. 28Мажусиязул къурбаналъул бугин гьеб квенилан дуда лъицаниги абуни, дуца гьеб кванаге, дуда гьеб абурав чи гІодове виччазавизе. 29Гьеб кваназе мун хІинкъиялъул гуро дица бицунеб бугеб, гьев хІинкъун вукІиналъулин. Цо лъицаниги гьикъани: «Цогидасул хІинкъи сабаблъун диего бокьараб гьабичІого тезе щай дица кколеб? 30Аллагьасе реццги гьабун дица гьеб квани, лъица дида гІайиб чІвалеб, Аллагьасе рецц гьабун дун квананилан?» 31Щиб гьабулел ругониги – кваналел ругониги, гьекъолел ругониги, – Аллагьасе рецц гьабичІого тоге. 32ЖугьутІалги, грекалги, Аллагьасде иман лъуразул агьлуги къосинариларедухъ хьваде нуж. 33Диего пайдаялъе гуреб, гьел хвасарлъизе гІологи гІемеразе пайдаялъе гІологи хІалтІулев дун гІадин хьваде.


### 11 бетІер


1Дица МасихІидасан мисал босулеб бугеб гІадин, дидасан нужецаги мисал босе.


ДугІа гьабизе данделъараб бакІалда кин рукІине кколел?


2Дица нуж реццула, дун нужеда киданиги кІочон толев гьечІелъул, дие щваралда рекъон нужеда дица малъарабги рехун толеб гьечІелъул. 3Амма дие бокьун буго нужеда бичІчІизе: щивав чиясул бетІергьан МасихІ вуго, лъадиялъул бетІергьан рос вуго, МасихІил бетІергьан Аллагь вуго. 4ДугІа гьабулеб яги иман лъуразул агьлуялда Аллагьасул амру лъазабулеб мехалъ бихьинчияс тІагъур бахъичІони, жиндирго бетІер инжит гьабула гьес. 5ДугІа гьабулеб яги иман лъуразул агьлуялда Аллагьасул амру лъазабулеб мехалъ чІужугІаданалъ кІаз тІаса бахъани, жиндирго бетІер инжит гьабула гьелъ. БетІер кІкІварай гІадин йикІунелъулха гьей. 6КІаз чІвазе бокьуларей чІужугІаданалъ бетІер къунцІизе ккела. КъунцІараб яги кІкІвараб бетІергун хьвадизе гьей намуслъулей йигони, биччанте гьелъ кІаз чІвазе. 7Бихьинчияс тІагъур лъезе бегьуларо, Аллагьас кІодо гьавизе вижун вугелъул гьев. ЧІужугІаданги йижун йиго бихьинчи кІодо гьавизе. 8ЧІужугІаданалдасан вижичІелъулха бихьинчи, бихьинчиясдасан чІужугІадан йижидал. 9ЧІужугІаданалъе гІоло вижичІелъулха бихьинчи, бихьинчиясе гІоло чІужугІадан йижидал. 10Гьединлъидалин чІужугІаданалъ бетІералда кІаз чІвазе кколеб, гьей росасул ихтияралда йикІин малаикзабазда лъазе. 11Амма ТІадегІанасде цолъараб мехалда лъадиги росасул ихтияралда йикІуна, росги лъадиялъул ихтияралда вукІуна. 12ЧІужугІадан бихьинчиясдасан йижун йикІаниги, бихьинчи чІужугІаданалъ гьавуна. Кинабгоги Аллагьасдасан буго!

13Нужецаго пикру гьабе, чІужугІаданалда рекъараб бугищ бетІерги гІицІго тун дугІа гьабизе? 14Жибго тІабигІаталъги бихьизабулеб гьечІищ нужеда халатаб расалъ бихьинчи суризавулев вукІин? 15Халатаб расалъ чІужугІадан берцинлъизаюлей гьечІищ? БетІералда чІвалеб кІаз гІадин буго гьелъие рас. 16Гьелда дагІба базе бокьарав чиясда дица абила, нилъерги гьечІин гьединаб гІадат, иман лъуразул жамагІатазулги гьечІин.


ТІадегІанасул хІурматалда гьабулеб квен


17Гьанже гьабизехъин бугеб насихІаталъулъни дица нуж рецциларо: нужер данделъиялъул зарал цІикІкІараб буго гьелъул пайдаялдаса. 18Цо бугони, дида рагІана нужер агьлу данделъараб мехалда гьениб дагІба-рагІи кколилан. Гьеб тІубанго гьереси гьабизеги кІвеларо. 19Жидедаса Аллагь разилъаралал ратІа рахъизе лъазелъун нужеда гьоркьоб рикьи ккезе кколелъулха. 20Масала, гьенир данделъараб мехалда ТІадегІанасул хІурматалда гуро нуж кваналел. 21Цоясдаса цояв цеве ккезе тІалаб гьабун кваналел-гьекъолел руго нуж – цояв вакъун хутІулев вуго, цогидав мехтулев вуго. 22Кваназеги гьекъезеги нужер рукъ гьечІебищ? Аллагьасде иман лъуразул агьлу инжит гьабизеги мискин-пакъир къварид гьавизегийищ нуж данделъулел? Щибха дица абилеб? Нуж реццизейищ лъугьинев? Лъугьинаро!

23ТІадегІанасдасан лъана дида гьаб кинабго нужеда малъулеб бугебщинаб. Досие хиянат гьабураб сордоялъ ТІадегІанав ГІисаца, цо чедги кодобе босун, 24тІаде дугІаги гьабун, гьебги бек-бекун абуна: «Гьаб буго нужее гІоло къурбанлъулеб дир черх. Дунги ракІалде щун, нужецаги гьабе гьадин». 25Кванан рахъараб мехалъ, додинго щурунги кодобе босун, гьес абуна: «Гьаб буго дир би – ЦІияб КъотІи щулалъиялъе тІолеб би. Гьеб щурминисан чагъир гьекъолеб мехалъ, дун ракІалде щва нужеда». 26Гьединлъидал гьеб чед кваналебщинахъе ва гьеб щурминисан чагъир гьекъолебщинахъе нужеца, Дов вачІинегІан, гІадамазда лъазабулеб буго ТІадегІанасул хвалил хІакъалъулъ.

27Гьедин, бегьулареб къагІидаялъ ТІадегІанасул чед кваналев ва гьесул щурминисан чагъир гьекъолев чияс мунагь гьабулеб буго – ТІадегІанасул черхги биги инжит гьабулеб буго. 28Цин инсан жиндирго рекІелъе ваккизе ккола, мустахІикъав вугищали лъазе. Цинги кваназе бегьула гьеб чед ва гьеб щурминисан чагъир гьекъезеги бегьула. 29ТІадегІанасул черх бичІчІичІого кваналев ва гьекъолев чияс жиндаго тІаде тамихІ цІалеб буго. 30Гьединлъидалин нужеда гьоркьор загІипалги унтаралги гІемерлъун ругел, цо-цоял холелги ругел. 31Цин нилъ нилъерго рекІелъе раккани, Аллагьасул тамихІ букІинаро нилъее. 32Аллагьас нилъее тамихІги гІадлуги гьабулеб буго, – цогидаб гІаламалъе букІине бугеб жазаялдаса нилъ хвасарлъизе.

33-34Гьединлъидал, вацал, нужер данделъи Аллагьасул тамихІлъун лъугьинчІого букІине, кваназе киналго тІаде щвезегІан чІа. Вакъарав чи рокъовго кванан вачІа. Цогидал амруял дица нужее кьела дунго гьениве вачІараб мехалъ.


### 12 бетІер


Илагьияб РухІалъ кьураб батІи-батІияб махщел-гьунар


1Илагьияб РухІалъ кьураб махщел-гьунаралъул рахъалъ абуни, дие бокьун гьечІо, вацал, нужеда гьеб мекъи бичІчІизе. 2Нужеда ракІалда бугищ, мажусияллъун рукІараб заманалда аллагьзабийилан тарал, кІалъазе кІал гьечІел жалазе лагълъи гьабиялъ нуж батІи-батІияб къагІидаялъ къосинарураб куц? 3Гьединлъидал дие бокьун буго нужеда бичІчІизе: инсанасулъ Аллагьасул РухІ бугони, гьес абиларо ГІисае нагІана батагийилан. Жиндилъ Илагьияб РухІ гьечІони, лъицаниги абиларо ГІиса ТІадегІанав вугилан!

4Махщел-гьунар батІи-батІияб букІуна. Амма гьеб кинабго цохІо Илагьияб РухІалъ кьола. 5Хъулухъ гьабиялъулги руго батІи-батІиял къагІидаби. Амма гьел киналго цохІо ТІадегІанасе руго. 6ХІалтІи-ишги батІи-батІияб буго. Гьеб кинабго гьабизе киналго тІамулев Аллагь цохІо вуго. 7Щивав инсанасулъе РухІ хасаб къагІидаялъ рещтІуна киназего пайдаялъе. 8Цоясе РухІалъ кьола гІакъилаб калам, цогидасе гьебго РухІалъ кьола гІелму-лъай малъизе махщел. 9Гьебго РухІалъ цогидасулъе иман тІинкІула, цогидасе гьебго РухІалъ кьола унтарал сахлъизаризе гьунар; 10цоясе кьола мугІжизат бихьизабизе къудрат, цогидасе – иман лъуразул агьлуялда Аллагьасул амру лъазабизе махщел; цоясе – РухІалдасан бугебги гьелдасан гьечІебги батІа гьабизе гьунар, цогидасе – батІи-батІиял мацІазда кІалъазе лъай, яги батІи-батІиял мацІазда бицунеб жо цогидазда бичІчІизабе бажари. 11Гьеб кинабго гьабула цохІо РухІалъ, гьедин жиндиего бокьухъе щивав чиясе кьола гьелъ махщел-гьунар.

12Мисалалъе босилин инсанасул черх. Черх цо буго, лугби гІемер руго. КигІан гІемер ругониги гьел лугбуздасан лъугьун буго цохІо черх. Гьединав вуго МасихІги. 13ЦохІо РухІалдалъун киналго нилъ чурун рацІцІалъана, цого черхлъун лъугьана – жугьутІалги, грекалги, лагъзалги, уздензабиги. Цого РухІалдасан гьекъезаруна киналго.

14Цо лагаялдасан гуро черх лъугьун бугеб, гІемераздасанин. 15Масала, бохалъ жиб квер гурин ва гьаб черхалъул лагаги гурилан абуниги, чорхол лагалъун хутІулагури гьеб. 16Яги гІиналъ жиб бер гурин ва гьаб черхалъул лагаги гурилан абуни, чорхол лагалъун хутІулагури гьеб. 17ТІолабго черх цохІо бералдасан гІуцІараб букІарабани, гьелда кин рагІилеб букІараб? ТІолабго черх гІиналдасан гІуцІараб букІарабани, махІ кин гьелда лъалеб букІараб? 18Амма Аллагьас киналго лугби ургъунго цо чорхолъ рекъезарун руго ва щибаб лагаялъе бакІги бихьизабун буго. 19Кинабго цо лага бугони, черх букІинищха. 20Гьединлъидал лугби гІемер руго, черх цо буго. 21Бералъ квералда абизе рес гьечІо дие мун къваригІунарилан. Яги бетІералъ бохдузда абизе рес гьечІо дие нуж къваригІунарилан. 22Амма бищунго загІипалилан кколел лугби чорхое лъугьун ратула бищунго къваригІунеллъун. 23-24«ХІурмат гьабизе» кколарелилан рикІкІунел лугбузул гурищ нилъеца цІикІкІун тІалаб гьабулеб? Берцинал лугбуздехун гьечІеб тІалаб-агъаз гьабулагури нилъеца сураралилан кколел лугбузул. Аллагьас черх гІуцІун буго къимат гьечІел лугбузул тІалаб-агъаз цІикІкІунеб къагІидаялъ, 25– чорхолъ дагІба-рагІи ккечІого букІине ва киналго лугбуз бащадго цоцазул тІалаб-агъазги гьабизе. 26Цо лага унтани, киналгоги унтула. Цо лага беццани, киналгоги рохула.

27Нуж киналго МасихІил черх ккола. Нужер щивав чи гьеб чорхол лагаги бутІаги ккола. 28Иман лъуразул агьлуялъе Аллагьас тІоцере чапарзаби тІамуна, кІиабизе – халкъалда Аллагьасул амру лъазабулел чагІи, лъабабизе – мугІалимзаби, цинги мугІжизат бихьизабулел чагІи, цинги гІадамал сахлъизарулел чагІи, кумекчагІи, бетІерлъи гьабулел чагІи, батІи-батІиял мацІазда кІалъалел чагІи ритІана. 29Кинавго чи чапар вукІуневищ? Кинавго чиясухъа бажарулебищ Аллагьасул амру халкъалда лъазабизе? Кинавго чи мугІалим вукІуневищ? Кинавго чиясда кІолебищ мугІжизат бихьизабизе? 30Кинавго чиясул букІунебищ унтарал сахлъизаризе гьунар? Кинавго чиясухъа бажарулебищ батІи-батІиял мацІазда кІалъазе? Кинавго чиясухъа бажарулебищ батІи-батІиял мацІазда цогидазда бичІчІизабизе?

31Амма нужеца тІалаб гьабе бищунго лъикІаб махщел-гьунар щвезе.

Гьанже дица нужеда бихьизабила гьелдасаги лъикІалде нуж рачунеб нух.


### 13 бетІер


Рокьиялъе гьабураб рецц


1Киналго халкъазул, малаикзабазулгицин мацІалда кІалъазе лъалеб бугониги, дилъ рокьи гьечІони – дун ккола бухулеб къалиги пулеб зурмаги. 2Аллагьасул киналго амруял дица халкъалда лъазарулел ругониги, кинабго балъгояб гІелму-лъай дилъ бугониги, мугІрул рилълъанхъизаризе кІолеб божи-иман бугониги, – дилъ рокьи гьечІони, дунги гьечІо. 3Дица дир бугебщинаб боцІи-рикъзи мискинзабазе бикьаниги, дирго черх бухІизе кьуниги – дилъ рокьи гьечІони, щибго пайда гьечІо дие.

4Рокьулъ сабру буго, гурхІел-рахІму буго, рокьулъ берчІегІерлъи гьечІо, рокьи беццаруларо, рокьи чІухІдаруларо, 5рокьулъ тІасанккей гьечІо, жиндиего пайдаялда хадубги лъугьунаро, рокьи ццидахунаро, гІайиб-гъвел гьелда кІочон тола, 6квешабщиналдаса бохуларо гьеб, хІакъабщиналдаса бохула. 7Рокьи кидаго тІасалъугьуна, кидаго божула, кидаго хьул-къасдалда букІуна ва гьелъ щибго хІехьола.

8Рокьи киданиги лъугІуларо. Аллагьасул амруял халкъалда лъазарулел руго – гьеб лъугІила. БатІи-батІиял мацІазда кІалъалел руго – гьебги тІагІина. ГІадамазулъ гІелму-лъай буго – гьебги лъугІила. 9Нилъер гІелму-лъай камилаб гьечІелъулха, Аллагьасул амруял ричІчІиги камилаб гьечІелъулха. 10ТІубанго камиллъараб тІаде бачІараб мехалъ, камиллъичІебщинаб тІагІина. 11Лъимер вугеб мехалда дун лъимер гІадин гаргадулаан, лъимаца гІадин пикру гьабулаан, лъимадул гІадинаб гІакълуги букІана дир. КІудияв гІураб мехалъ, кинабго доб лъимадулаб дилъа лъугІана. 12Гьанже нилъеда бихьулеб буго басрияб матІуялъусан гІадин. Доб мехалда цебе лъун бихьила. Гьанже дида цо бутІа лъала, доб мехалда тІубанго лъазе буго, Аллагьасда дун тІубанго лъалев вугев гІадин.

13Гьанже нилъеда цадахъ хутІун буго божиги, хьулги, рокьиги. Гьеб лъабалъулго бищунго тІадегІанаб ккола рокьи.


### 14 бетІер


БатІи-батІиял мацІазда кІалъазе ва Аллагьасул амруял халкъалда лъазаризе бажари


1Рокьи нужелъ цІикІкІине хІаракат бахъе. Илагьияб РухІалъ кьолеб махщел-гьунарги тІалаб гьабе, сундасаго цІикІкІун тІалаб гьабе Аллагьасул амруял халкъалда лъазаризе бажари. 2БатІи-батІиял мацІазда гаргадулев чи гІадамаздехун гуро кІалъалев, Аллагьасдехунин. Илагьияб РухІалъул къудраталдалъун гьес балъголъи рагьулеб мехалъги, лъиданиги вичІчІуларо гьев. 3Аллагьасул амруязул хІакъалъулъ бицунев чияс гІадамазе насихІат гьабула, къвакІун чІезеги ракІ бохизеги кумек гьабула. 4БатІи-батІиял мацІазда кІалъаялъул пайда кІалъалесе букІуна, Аллагьасул амруял халкъалда лъазариялъул пайда иман лъуразул агьлуялъе букІуна. 5Дие бокьилаан батІи-батІиял мацІазда нуж киналго кІалъазе, амма дагьабги лъикІ букІина Аллагьасул амруял халкъалда лъазаруни. Аллагьасул амруял халкъалда лъазарулев чи батІи-батІиял мацІазда кІалъазе лъалев чиясдаса тІадегІанав вуго. Иман лъуразул агьлуялъе пайда букІуна гьел мацІазда бицунеб жо бичІчІизабизе бажарулев чи гьезда гьоркьов вугони.

6Масала, нужехъе вачІун дун батІи-батІиял мацІазда кІалъани, дидасан кинаб пайда, вацал, нужее букІинеб? Аллагьасдасан амру нужеда лъазабулеб гьечІони, цогІаги гІакълу-насихІатги дидасан щолеб гьечІони, – щибго пайда букІинаро.

7Мисалалъе росилин рухІ гьечІел жал – щвантІихги чагурги. Гьаркьал ратІа рахъизе лъаларедухъ щвантІих пулеб бугони яги чагур хъвалеб бугони, гьезда бачунеб бакъан кин лъалеб? 8Накъираялъул гьаракь магІна бичІчІулареб бугони, рагъде хІадурлъизехъин рукІин кин лъалеб? 9Гьединго, лъиданиги лъалареб рагІи бичІчІулареб мацІалда дуца абулеб бугони, лъида мун вичІчІилев? Гьаваялда багъараб гьаракьлъун хутІила дур калам. 10Дуниялалда цІакъго гІемерал мацІал руго, амма магІна гьечІеб рагІи цониги батуларо. 11Дида мацІ бичІчІулеб гьечІони, гьеб мацІалъул чи дие чияр чи вуго, дунги гьесие чияр чи вуго.

12Илагьияб РухІалдасан махщел-гьунар щвезе нужее бокьун батани, иман лъуразул агьлуялъе пайдаяб махщел-гьунар цІикІкІинабе. 13БатІи-батІиял мацІазда кІалъалев чияс гьаризе ккола гьеб бичІчІизабизе гьунарги кьейилан. 14БичІчІулареб мацІалда дица дугІа гьабуни, – гьеб лъугьуна дилъ бугеб Илагьияб РухІалъ гьабулеб, амма дир гІакълу-пикру гІахьаллъичІеб дугІалъун. 15Щибха дица гьабизе кколеб? РухІалъ малъухъеги гьарила дица Аллагьасда, дирго гІакълу-пикруялдалъунги гьарила. РухІалъ малъухъеги ахІила дица Аллагь веццарал туркаби, дирго гІакълу-пикруялдалъун бичІчІараб куцалъги ахІила. 16Дуца Аллагьасе рецц РухІалъ малъухъе гьабулеб бугони, гьеб бичІчІизе гьунар гьечІев чияс дуда хадуб «Амин» абиларо. Дуца щиб бицунеб бугебали лъаларелъулха гьесда. 17Дуца лъикІаб гІамал гьабуна, амма цогидазе гьелъул пайда бахинчІо. 18Аллагьасе рецц, нужер киназдасаго лъикІ лъала дида батІи-батІиял мацІазда кІалъазе, 19амма иман лъуразул данделъиялда дица гьезда бичІчІулеб щуго рагІи абун гьабураб насихІат лъикІ, бичІчІулареб мацІалда аза-азар рагІи абиялдаса.

20Лъимадул гІадинаб гІакълу-пикругун хьвадуге, вацал. Кинида ругел лъималазгІанги квешлъиги гьабуге, кІудиял гІурал гІадамаз гІадин пикруги гьабе.

21Къануналда хъван буго:

«БатІи-батІиял мацІаздалъун ва гьезие чияраб каламалдалъун кІалъалел гІадамал тІамила дица гьеб халкъалда тІад, амма гьебмехалдаги гьел дихъ гІенеккиларо», – ян абулеб буго БетІергьанас.

22Гьедин, Аллагьас батІи-батІиял мацІал жиндирго гІаламатлъун иман лъуразде гуро рещтІинарурал, иман лъечІездейин. Амма Аллагьасул амруял халкъалда лъазаризе гьунар – гьеб иман лъечІезе гуро, иман лъуразе гІаламат буго. 23Масала, иман лъуразул тІолабго агьлуялъул данделъиялда щивав чи бичІчІулареб мацІалда кІалъалев вугеб мехалъ, гьенире рачІани гьеб гьунар жиделъ гьечІел яги жидеца иман лъечІел гІадамал, нуж гІадаллъун ругилан абиларищ гьез? 24Амма Аллагьасул амруял ричІчІизаризе киназдаго лъалеб бугони, жинца иман лъечІев яги доб гьунар жиндилъ гьечІев чи нужер данделъиялдеги вачІани, нужер щивав чиясда кІвела гьесул мунагьал тІатинаризе. Гьебмехалда гьесда ракІалде ккела, киназго гьедин абулеб бугелъул, Аллагьас жиндие суд гьабулеб бугилан. 25Гьесул рекІелъ букІараб балъгоябщинаб къватІиб чІвайдал, гьев накалда ккела, Аллагьасе сужда гьабила, Аллагь нужеда цадахъ вукІин ритІухъ гьабила.


Данделъиялда кинабго букІине ккола берцинго ва рекъа-решон


26Гьеб киналъулго кинаб хІасилха, вацал, нилъеца гьабилеб? Нуж данделъараб мехалъ, цоясул туркиги, цогидасул насихІатги, гьединго Аллагьас загьир гьабурабги, батІи-батІиял мацІазда гьабулеб каламги, гьеб бичІчІизабиги – щивасул гьеб кинабго букІине ккола иман лъуразул агьлуялъе пайдаялъе. 27БатІи-батІиял мацІазда кІалъазе бокьарал чагІи ругони, кІигояв, бищун цІикІкІун лъабгояв, иргадал кІалъай, цогидас гьеб бичІчІизабизеги. 28БичІчІизабизе бажарулев чи гьечІони, батІияб мацІалъул чи кІалъачІого вукІине ккела яги живго жиндаго ва Аллагьгун гаргадизе ккела. 29Данделъаразда Аллагьасул амруял лъазаризе кІигояв яги лъабгояв лъугьа, цогидазин абуни, гьез бицараб борцине ккела. 30Данделъиялда ругезул цоясе Аллагьас цо щибниги загьир гьабулеб бугони, кІалъалев вугев вуцІцІун чІезе ккела. 31Аллагьасул амруял данделъаразда лъазарун, тІолабго агьлуялъе пайда букІунедухъ, иргадал кІалъазе бегьулелъулха нуж киналго. 32Аллагьасул амруял халкъалда лъазарулев чи гІодове виччарав вукІине ккола. 33Аллагьасе бокьуларелъулха ахІи-хІурги гъалмагъирги. Гьесие бокьула рекъа-решей.

Аллагьасул халкъалъул киналго жамагІатазда руцІцІун чІолел гІадин, 34руччаби нужер данделъиялдаги руцІцІун чІезе ккола. КІалъазе изну гьечІо гьезие. Къануналъги абулеб буго гьел мутІигІлъун чІезе ккелилан. 35Щибниги жо лъазе бокьани, рокъоб жидерго росабазда гьикъеян абе. Данделъиялда руччаби кІалъазе рекъараб гьечІо.

36Нужеда ракІалдейищ кколеб Аллагьасул рагІи нужедасан бачІараб бугилан? Яги гІицІго нужехъе бачІараб жойиланищ кколеб нужеда гьеб?

37Аллагьасул амру халкъалда лъазабулев чилъун яги Илагьияб РухІалдасан махщел-гьунар щварав чилъун живго рикІкІунев вугони, гьес ритІухъ гьабизе ккела гьаб дица нужехъе хъвалеб бугеб жо ТІадегІанасдасан бачІараб амру букІин. 38Гьеб гІадахъ босуларев чи нужецаги гІадахъ восуге.

39Гьединлъидал, вацал, Аллагьасул амруял халкъалда лъазаризе махщел-гьунар тІалаб гьабе, батІи-батІиял мацІазда кІалъазеги гьукъуге. 40Амма кинабго букІине ккола берцинго ва рекъа-решон.


### 15 бетІер


МасихІ хваралъуса вахъинавичІев ватани, нужер божи-иман гІадада ккана


1Гьанже дица нужеда ракІалде щвезабулеб буго, вацал, нужеда дица лъазабураб, нужецаги къабул гьабураб, нужер божи-иманалъул щулияб кьучІлъунги бугеб Рохалил хабар. 2Гьеб дица бихьизабураб нухдаса кьуричІого чІани, нуж хвасарлъула. Гурони – нужер божи-иман гІадада ккола.

3Сундасаго цебе дица нужеда бицана дицаги къабул гьабураб хабар: Хириял ТІухьдузда хъван букІараб ритІухълъизе, МасихІ хвана нилъер мунагьазе гІоло. 4Гьев хабалъ лъуна. ТІухьдузда хъван букІараб ритІухълъизе, лъабабилеб къоялъ хваралъуса вахъинавуна. 5Пётрида вихьана гьев, цинги анцІила кІиявго чапарасдаги вихьана. 6Цинги гьев цого заманалда вихьана щунусгоялдаса цІикІкІарав вацасдаги, гьезул гІемерисел гьабсагІатги чІаго руго, цо-цоял хвана. 7Цинги Якъубида вихьана, цинги киналго чапарзабаздаги вихьана. 8Гьел киназдасаго хадув гьев дидаги вихьана, мех щвечІого гьабураб лъимада гІадин. 9Дун вуго бищунго гьитІинав чапар. Чапарлъун рикІкІине мустахІикъав гьечІо дун, Аллагьасде иман лъуразул агьлуялъе дица гІазаб кьолеб букІиндалха. 10Амма Аллагьасул баркаталдалъун гьанже дун вуго гьав нужеда вихьулев чи. ГІадада гуро Аллагьас диде баркат рещтІинабураб. Дол чапарзабаздасаги цІикІкІун хІалтІана дун. Дун гуревха хІалтІарав, дилъ бугеб Аллагьасул баркат хІалтІана. 11Дол рукІаниги, дун вукІаниги батІалъи щиб, нижеца гьедин бицуна Рохалил хабар, нужги гьелда божана.

12Гьедин, МасихІ хваралъуса вахъин нижеца лъазабидалги, нужер цо-цоязда кин абизе кІолеб хварал чІаголъизаруларилан? 13Хварал чІаголъизаруларел ратани, МасихІги хваралъуса вахъинавичІо. 14МасихІ хваралъуса вахъинавичІев ватани, нижеца бицараб Рохалил хабарги гІадада ккана, нужер божи-иманги гІадада ккана. 15Гьелда тІадеги, нижеца Аллагьасул хІакъалъулъ гьересинугІлъи гьабураблъунги кколеб буго, – Аллагьас МасихІ хваралъуса вахъинавунилан абулеб мехалъ. Амма хварал чІаголъизаруларел ратани, МасихІги гьес хваралъуса вахъинавичІо. 16Хварал тІаде рахъинаруларел ратани, МасихІги хваралъуса вахъинавичІо. 17МасихІ хваралъуса вахъинавичІев ватани, нужер божи-иман гьодораб жо буго, нужги церего гІадин нужерго мунагьазул кверщаликь руго. 18Гьедин батани, дол МасихІида божун хваралги тІубанго хваралищ? 19ГІицІго гьаб дуниялалъул чІаголъиялъулъ МасихІиде хьул лъун нилъ хьвадулел ругони, бищунго гурхІизе ккарал чагІи руго нилъ.

20ХІакъикъаталдаги МасихІ хваралъуса вахъинавуна, – хваралъуса рахъинаризе рукІиналде киназулго хьул лъеялъе гІоло. 21Цо чи сабаблъун бачІана хвел, цо чи сабаблъун бачІана хваралъуса рахъинариги. 22Адамил наслу бугелъул киналго хвезе руго, МасихІил наслулъун лъугьиндал, киналго хваралъуса рахъинаризе руго. 23Киналго иргадал чІаголъила: бищун цеве МасихІ, цинги гьев вачІараб мехалъ – гьесул агьлуги. 24Цинги дуниял ахирлъила. МасихІица къезарила тахида ругелги, кверщел бугелги, хІакимзабилъун ругелги – киналго рухІал, цинги Эмен – Аллагьасухъе кьела жиндирго парччахІлъи. 25МасихІица парччахІлъи гьабила Аллагьас гьесул киналго тушбаби гьесул малакь чІезаризегІан. 26Бищунго ахиралда къезабулеб тушман ккола хвел. 27ТІухьдузда хъван буго: «Аллагьас кинабго гьесул малакь лъуна». «Киналъулго» бицунаго, гьайгьай, гьелда гьоркьове унаро гьеб кинабго МасихІил малакь лъурав Аллагь. 28Кинабго жиндир кверщаликье ккараб мехалъ, живго Васги вукІина гьеб кинабго жиндир малакь лъурасул кверщаликь. Гьебмехалда киналъулго кверщел Аллагьасухъ букІин бихьила.

29Гьеб гьереси букІарабани, хваразе гІологи гІадамал лъадалъ ччун щай рахъилел рукІарал? Хварал чІаголъуларел ратани, гьезие гІологи гІадамал лъадалъ ччун щай рахъулел? 30Щай нилъ кидаго хІинкъиялда гъоркь рукІине ккелел? 31Щибаб къоялъ хвалил хІинкъи буго, вацал, дие. Нилъер ТІадегІанав МасихІ ГІисада цебе нужедаса бугеб чІухІиялхІагийилан гьедизе кІвела гьедин бугилан. 32Эфесалда ругел гьал жанаваралгун гІадамазул къагІидаялъ вагъиялдасан дие бугеб пайда щиб, дирго напсалъул пикруялда вугони? Хварал чІаголъулел ратичІони, «рачІа кваназе-гьекъезе, метер нилъ хвезе ругин». 33Нужго гуккизе чІоге. Квешазда аскІоре къани, лъикІаб гІамалалдаса ратІалъула. 34КантІе, тІокІаб мунагьги гьабуге. Нужер цо-цоязда Аллагь лъаларо. Дица гьеб абулеб буго нуж намуслъизе.


Хварал кин чІаголъулел


35Амма цо лъицаниги гьикъизе бегьила хварал кин чІаголъулелилан. Кинаб черхгун гьел тІаде рахъунелилан. 36ГІабдал вуго гьев. Дуца ракьулъ мугь чІола, амма цин жибго хвечІони, гьеб тІаде баккуларо. 37Дуца ракьулъ чІолеб жо, ролъул букІа яги цогидалъул букІа, гІицІаб мугь буго, гьелдасан лъугьунеб «черх» гуро гьеб. 38Аллагьас кьола гьелъие жинцаго тІаса бищараб черх – хьодул щибаб тайпаялъе батІи-батІияб. 39Киналго чурхдул релълъарал гьечІо: гІадамазул батІиял руго, хІайваназул батІиял руго, хІанчІазул батІиял руго, ччугІбузул батІиял руго. 40Руго зобалазулал чурхдул, руго ракьалъулалги. Зобалазулал чурхдузул жидерго берцинлъи буго, ракьалъулал чурхдузулги жидерго берцинлъи буго. 41Бакъул батІияб, моцІрол батІияб, цІвабзазул батІияб буго берцинлъи. Щибаб цІваялъулгицин буго жиндирго берцинлъи.

42Гьелдаго релълъун букІина хварал чІаголъизариги. Ракьулъе кколебщинаб хола, тІаде баккулебщиналъе хвел гьечІо. 43Ракьулъе сурукъго уна, тІаде берцинго баккула. Ракьулъе загІипго уна, тІаде гучалда баккула. 44Ракьулъе тІабигІияб черх уна, тІаде рухІалъ цІураб черх баккула. ТІабигІияб черхги букІуна, рухІалъ цІураб черхги букІуна.

45ТІухьдузда хъван буго: «ТІоцевесев инсанасда – Адамида рухІ лъуна». Ахирисев Адам[4] – чІаголъи кьолеб РухІлъун лъугьана. 46РухІалъ цІурабаб бачІунаро тІоцебе, тІабигІияб черх бугебаб бачІуна. Цинги бачІуна рухІалъ цІурабги. 47ТІоцевесев Адам ракьул хІуралдасан вижана, ракьалдаса вачІана. КІиабилев Адам зобалаздаса вачІана. 48Ракьалдасан ругелал ракьалдаса вачІарасда релълъуна. Зобалаздасан ругелал зобалаздаса вачІарасда релълъуна. 49Ракьалдаса вачІарасул сипат-сурат нилъелъ бугеб гІадин, зобалаздаса вачІарасул сипат-суратги букІина нилъелъ. 50Дица нужеда абулеб буго, вацал, черхалъеги биялъеги Аллагьасул парччахІлъи насиблъуларин, холебалъе холаребаб насиблъуларин.

51-52Цо балъголъи рагьила нужее: киналго гуро нилъ холел, амма ахирзаманалда ссур пураб мехалъ, бер къапизегІан заман иналде, хиса-сверула нилъ. Ссур пула ва хварал тІаде рахъинарула. Хвел гьечІеллъун рахъина гьел тІаде. Нилъги хиса-сверила. 53Турулебаб турулареблъун лъугьине ккола, холебабги холареблъун лъугьине ккола. 54Турулебаб турулареблъун лъугьараб мехалъ, холебабги холареблъун лъугьараб мехалъ ритІухълъила ТІухьдузда хъван бугеб гьадинаб калима: «Хвел къулчІана, къезабуна». 55Хадубги: «Хвел, киб бугеб дур бергьенлъи! Хвел, киб бугеб дур хеч!» 56Хвалил хеч ккола мунагь. Мунагьалъе къуват Къануналдасан щола. 57Нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІидалъун нилъ бергьинарулев Аллагьасе рецц!

58Гьеле гьедин, дир хириял вацал, къвакІун чІа нуж, къуркьуге нуж. ТІадегІанасе гІоло тІадчІун хІалтІе. Нужеда лъан букІа: ТІадегІанасде цолъун гьабураб нужер хІалтІи гІадада холаро.


### 16 бетІер


Иерусалималда бугеб иман лъуразул агьлуялъе садакъа


1Гьанже бицинин Иерусалималда бугеб иман лъуразул агьлуялъе гІарац бакІариялъул хІакъалъулъ. Галатиялда бугеб иман лъуразул агьлуялда дица малъухъе гьабе нужецаги. 2Нужер щивав чияс гьатІан къоялъ батІаго лъун те нужее щваралда рекъон лъикІ бихьараб гІарац. Цинги дун вачІараб мехалъ гьеб бакІаризе лъугьине ккеларо. 3Дун гьениве щвейгун, гьеб нужер садакъа Иерусалималде щвезабизе ритІила нужеца тІаса рищарал гІадамал ва гьезда цадахъ битІила гьел нужер вакилзаби ругилан кагъатги. 4Дунго гьениве ине ккани, дидаго цадахъ рачина гьелги.


Павелица гьабизе бугеб сапаралъул хІакъалъулъ


5Македониялдаса нужехъеги вачІина дун – Македониялдасан ине ракІалда буго дида. 6Цодагьаб мехалъ нужеда аскІов чІезеги бегьула, щиб лъалеб, хаселалъго гьенив хутІизеги бегьула. Гьенисаги дица сапар бухьунеб бугони, нужеца кумек гьабизе ккела дие. 7Сапаралда вукІаго нужехъе ваккизе вачІине гурелъулха дие бокьун бугеб, ТІадегІанав разилъани, лъикІаланго заманаялъ гьенив чІезе хиял буго.

8БачІин бакІариялъул байрам тІаде щвезегІан чІела дун Эфесалда. 9Пайдаяб хІалтІуе кІудияб нуцІа рагьун буго дие, дандечІаралги гІезегІан руго.

10Тимофей гьениве вачІараб мехалъ, гьениб гьесие хІинкъи букІунареб хІал гьабе. Гьевги, дунго гІадин, ТІадегІанасе гІололъидалха хІалтІулев вугев. 11ГІамал кІодого ралагьуге нуж гьесухъ. Аллагьас нух битІизабегийилан гьарун тІадвуссун витІе. Дунги вацалги гьев вачІиналъухъ ралагьун чІун руго.

12Нилъер вац Аполлосил хІакъалъулъ бицани, дица гьесда цІакъ гьарана вацалгун цадахъ нужехъе щвайилан, амма гьабсагІат гьениве ине къасд гьечІо гьесул. Рес ккараб мехалъ вачІина гьев.


Кагътил ахиралда саламалъул рагІаби


13РорчІи ккве, иман щулалъизабе, бахІарчияллъун ва къуваталлъун рукІа. 14Нужеца гьабулебщинаб рокьигун гьабе.

15Цоги гьари буго, вацал, нужеде: Стефанасил рукъалъул агьлу Ахаялда тІоцере МасихІида божарал чагІи рукІин лъалаха нужеда. Аллагьасул халкъалъе тІубанго хъулухъалъе чІарал чагІи руго гьел. 16Дица нужеда гьарила гьединал чагІазухъги, гьезда цадахъ хІалтІулезухъги, хъулухъ гьабулезухъги гІенеккейилан.

17Дун цІакъ вохун вуго Стефанасги, Фортунатги, Ахаикги гьанире рачІиналдаса. Нуж дие камун рукІин лъазе биччаларо гьез дида. 18Нужер ракІазе къвакІи кьураб гІадин, дир рекІееги къвакІи кьола гьез. Гьединал чагІазул къимат гьабе!

19Асиялда ругел иман лъуразул агьлуялъул салам буго нужеде. Аквилалгун Прискиллал ва гьезул рокъор данделъулел иман лъуразул агьлуялъулги буго нужеде ТІадегІанасул цІар рехсараб, урхъараб салам. 20Гьанир ругел киналгоги вацаз битІулеб буго нужеде салам. Муъминал вацаз гІадин, цоцазда баун, салам гьабе.

21Гьаб дирго квералъ хъвалеб буго: Павелил салам буго нужеде. 22ТІадегІанав вокьуларесе нагІана батаги! «Марана-та!» – вачІа, нижер ТІадегІанав! 23ТІадегІанав ГІисал цІоб лъеги нужеда! 24МасихІ ГІисаде цолъарал нуж киналго рокьула дие.


## РИЧІЧІИЗЕ ЗАХІМАТАЛ РАГІАБАЗЕ БАЯН


Агриппа – Гьерод Агриппал вас. ГІага-шагарго 53–93 соназда гьев вукІана Палестинаялъул цо бутІаялъул кверщелчи. Балагье Гьерод.

Адам – Аллагьас тІоцеве вижарав инсан. Гьесдасан ва гьесул лъади ХІавадасан лъугьана дуниялалда киналго гІадамал. Аллагьасул амру тІубазабичІел ва гьелдалъун мунагь гьабурал тІоцересел гІадамал ккола Адамги ХІаваги.

Асия – ГьитІинаб Азиялда (гьанжесеб Турциялда) букІараб Рималъул империялъул вилаят.

Ассарий – Рималда хІалтІулеб букІараб гІисинаб гІарац, динаралъул 1/16 бутІа.

Барас – черхалда ругънал лъугьун, инсанасул гьан туризабулеб цІакъ квешаб ва захІматаб унти. Барасалъ унтарал гІадамал хъублъарал чагІилъун рикІкІунаан Мусал къануналъ ва диналъул агьлуялда гъорлъе риччалароан.

Беэлзебул – жундузул бетІер, илбис.

БилгІам – Муса аварагасул заманаялда вукІарав сихІручи. ЖугьутІазул тушбабилъун рукІарал мугІабиязул парччахІ Балакица гьесда гьарана, сихІруги гьабун, жугьутІал хвезаризе вачІайилан. Амма мугІабиязухъе унаго нухда цо хІикматаб хІалкІолъиялдалъун гьев чІун хутІана. Малаикас ва живго тІад рекІун вукІараб хІамица биччачІо БилгІамида Аллагь цо вукІиналда божулеб жугьутІазул халкъ хвезабизе. Амма хадусеб заманалда жугьутІазда гьоркьор БилгІамил хІакъалъулъ тІиритІун рукІана Аллагьасул диналъул тушман вукІанин гьевилан харбал.

Бищунго кІудияв кашиш – Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалъул бищунго кІудияв кашиш вищулаан цо лъагІалил болжалалда, ва гьес бетІерлъи гьабулаан тІадегІанаб судалъе.

Бунямин – Якъуб аварагасул вас. Гьесдасан бачІараб буго жугьутІазул халкъалъул цо наслу.

Вавилон – гьанжесеб ГІиракъалъул ракьалда букІараб некІсияб шагьар. Нилъер эраялде щвелелде 600 соналъ цебе вавилоналъулаз Ягьудия бахъун букІана, щущазабун букІана Иерусалим ва Мукъадасаб Рукъ. Ягьудиялъул гІемерал гІадамал 70 соналъ Вавилоналъул пачалихъалда асирлъуда хутІана. «Инжилалъул» цо-цо бакІазда «Вавилонлъун» рикІкІун буго, кидаялиго вавилоналъулалго гІадин, батІи-батІиял мунагьазулъ къараб халкъалъ яшав гьабулеб букІараб Рим.

Галилея – ГІизраил пачалихъалъул севералда букІараб ракь. ГІиса МасихІил заманаялда гьениб яшав гьабулеб букІана жугьутІаз ва цогидал халкъаз. Ягьудиялъул гІадамаз галилеялдасел гІад-хочІие гьарулаан, гьел рикІкІунароан. Галилеялъул Назарет абураб гьитІинабго шагьаралда кІудияв гІуна ГІиса МасихІ.

Гьабил – Адамилги ХІавалги вас, Къабилил гьитІинав вац. Къабилица Гьабил чІвана гьесдехун ккараб жахІда сабаблъун.

ГІадамил Лъимер – жугьутІазул мацІалда гьелъул магІна буго «инсан, гІадан, чи». Даниял аварагасул ТІехьалда рехсон буго МасихІ вукІине вугин ГІадамил Лъимер. МасихІ ГІисацаги жиндирго хІакъалъулъ абулеб буго жив ГІадамил Лъимер вугилан.

Гьарун – Муса аварагасул кІудияв вац. НекІсиял жугьутІазе амруял Аллагьас Мусахъе кьураб мехалда, Гьарун тІамуна гьес тІоцевесев кашишлъун. Къануналъул бихьизабиялда рекъон, Гьарунил наслуялъул рукІине кколаан киналго кашишзаби.

Гьерод – «Инжилалда» рехсон вуго гьеб цІар бугев лъабго чи. «Матфейица бицараб Рохалил хабаралда» тІоцеве рехсарав Гьерод вукІана Ягьудиялъул парччахІ. КІиабизе рехсарав Гьерод Антипа вукІана Галилеялъул хан (тІоцевесев Гьеродил вас). «Чапарзабазул ишазда» 12-абилеб бетІералда рехсарав Гьерод Агриппа вукІана дов Гьерод Антипал вацасул вас, нилъер эраялъул тІоцебесеб гІасруялъул 41-абилеб соналъ Ягьудиялъул хан.

Давуд – некІсияб ГІизраилалъул кІудияв парччахІ ва авараг. Гьес яшав гьабуна нилъер эраялде щвелелде анцІабилеб гІасруялда, ГІиса МасихІ гьавилелде азарго соналъ цебе.

Динар – Рималъул империялда хьвадулеб букІараб гІарцуда цІар. Гьелъул къимат бащалъулаан цо къоялъ хІалтІун щолеб мухьалда.

Диниял гІалимзаби – Мусал къанун рагІа-ракьанде щун лъалел ва жугьутІазда гьеб малъулел гІадамал.

Диргьам – греказул гІисинаб гІарац, гІага-шагарго гьеб бащалъулаан цо динаралда.

Забулон ва Нафталим – Якъуб аварагасул васал. Гьездасан рачІарал руго ГІизраилалъул северияб рахъалда, Галилеялъул хІорил рагІалда яшав гьабун рукІарал жугьутІазул кІиго наслу.

Забур – 150 динияб кечІалдасан гІуцІараб тІехь. Гьезул гІемерисел Давуд аварагас гьарураллъун рикІкІуна.

Зина – «Инжилалда» гьаб рагІи кьун буго рос-лъади цоцазе хилиплъи абураб магІнаялда.

Ибрагьим – гІарабиязулги жугьутІазулги умматалъул бетІер, Аллагь цо вукІиналде тІоцеве кантІарав авараг, ИсхІакъ аварагасул эмен.

Илагьияб РухІ – Аллагьасдасан бачІунеб гІадамал битІараб нухде рачунеб гьел рацІцІалъизарулеб къуват. «Инжилалда» «Илагьияб РухІ» живго Аллагьлъун рикІкІун буго.

Иляс – ГІизраилалъул халкъалде витІарав ва гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялде данде къеркьарав кІудияв авараг. Аллагьас гьев чІагого зобалазде восана. ЖугьутІал ралагьун чІун рукІана МасихІ вачІиналъул хабар бицине гьев ракьалде тІадвуссиналъухъ.

ИсхІакъ – жугьутІазул умматалъул бетІерлъун рикІкІунев авараг. Гьев вукІана Ибрагьимилги Саратилги вас, ГІисилги Якъубилги эмен.

Ишая – нилъер эраялде щвелелде анкьабилеб гІасруялда Ягьудиялда вукІарав кІудияв авараг.

Кашиш – Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб динияб хъулухъ гьабулев чи.

Къабил – Адамилги ХІавалги цІикІкІарав вас, Гьабилил вац. ЖахІда ккун гьес жиндирго вац Гьабил чІвана.

Къайсар – Рималъул парччахІ, император.

Къанун – балагье: Мусал къанун.

КъотІи – «Инжилалда» гьеб ккола тІоцебе НухІ аварагасулгун, хадуб Ибрагьим аварагасулгун, ахиралдаги, Муса авараг гьоркьов ккун, жугьутІазул тІолабго халкъалъулгун Аллагьас гьабураб «НекІсияб къотІи». ГІисаца абулеб буго жиндир хвел кколин Аллагьасдаги гьесде иман лъураб халкъалдаги гьоркьоб «ЦІияб къотІиялъул» байбихьилъун.

Легион – Рималда 6000 рагъухъанасдасан гІуцІараб бо.

Лепта – бищунго гІисинаб пахьул гІарац, динаралъул 1/128 бутІа.

Лъадалъ ччун рахъи – гьеб букІана мунагьал чуризе ва кантІун Аллагьасде руссине гьабулеб динияб гІадат.

Магъало бакІарулел чагІи – Рималъул къайсарасул хазинаялъе халкъалъухъа магъало бакІаризе тарал гІадамал, гьединлъидал жугьутІазе гьел рокьулароан; къайсарасе магъало бакІариги рикІкІунаан хІакъ батулеб ишлъун.

Мажусиял – гІемерал «аллагьзабазде» иман лъурал ва Мусал къанун босичІел гІадамал.

МасихІ (Христос) – Аллагьас витІилин рагІи кьун букІарав абадияв ПарччахІ.

Мукъадасаб рукъ – Иерусалималда букІараб аслияб динияб рукъ (Храм, Байтулмукъадас). ГІицІго гьениб гурони къурбан хъвезе изну букІинчІо.

Муса – ГІизраилалъул цІакъго кІудияв авараг. Гьес цевехъанлъи гьабуна Аллагьас ГІизраилалъул халкъ Мисриялдаса къватІибе бачунеб мехалда. Аллагьас Мусахъе кьуна Къанун.

Мусал къанун – Муса аварагасде Аллагьас рещтІарал гІемерал амруял ва жугьутІаз чара гьечІого цІунизе кколел, гьезул гІумруялъул киналго рахъал рихьизарулел гІадатал.

НекІсияб къотІи – балагье: КъотІи.

Ниневия – некІсияб ва гучаб Ассирия пачалихъалъул тахшагьар. Юнус аварагасул хІакъалъулъ тІехьалда бицунеб буго, мунагьаздаса инкар гьабун ва рекІекълъун, битІараб нухде руссинчІони, шагьар щущазабизе бугилан гьелъул халкъалда бицине Аллагьас гьев Ниневиялде витІанин абун. Юнус аварагасул вагІзаялъ Ниневиялъул халкъ кантІизабуна, гьезул шагьарги щущазабичІого хутІана.

Пасха – Мисриялда лагълъиялде ккун рукІарал жугьутІал, Аллагьасул цІоб лъун, зулмуялдаса тархъанлъараб заман ракІалде щвезабун, щибаб соналъ ихдал гьез тІобитІулеб кІудияб байрам.

Пилат Понтий – ГІиса МасихІил заманаялда Рималъул императорас Ягьудиялде витІун вукІарав сардар.

Рим – Италиялъул шагьар, кІудияб империялъул тахшагьар. ГІиса МасихІил заманаялда гьеб империялде гьоркьоре унаан Средиземнияб ралъдал рагІаллъабазда рукІарал гІемерал улкаби.

Саддукеял – жугьутІазул бечедал гІадамазги диниял бутІрузги гІуцІараб цо хасаб мазгьабалъул гІадамал. Гьез бетІерлъи гьабулаан диниялги сиясиялги ишазе, тІадегІанаб судалда гьоркьорги гІемерисел гьел рукІунаан. Мусал къануналде гурони, гьесдаса хадур рахъарал цогидал аварагзабазул ТІухьдузде иман лъолароан саддукеяз.

Самариял (Самариялъул халкъ) – Ягьудиялдаги Галилеялдаги гьоркьоб букІараб Самария вилаяталъул гІадамал. Гьел божулаан Аллагь цо вукІиналда, амма жугьутІазул къануналъул цо-цо рихьизариял къабул гьарулароан. Гьеб сабаблъун кІиябго халкъалъул рагІи дандеккунгутІи букІана, хІатта цоцазда аскІор гІодор чІун самариявги жугьутІавги квана-гьекъей мунагьлъун рикІкІунаан.

Сардар – жиндирго кверщаликь ругел вилаятазда Рималъул къайсарас тарав бетІер.

Сарат – Ибрагьим аварагасул лъади. ХерлъизегІан лъимер гьабичІого хутІун йикІарай гьелъ, Аллагьасул хІалкІолъиялдалъун, Ибрагьимие вас – ИсхІакъ гьавуна.

Синагога – какал разе ва Таврат (Мусаде рещтІараб тІехь) цІализе жугьутІал данделъулеб рукъ.

Содом ва Гоморра – Аллагьасул ццин бахъун щущазарурал шагьарал. Гьел рукІана Хвараб ралъдал рагІалда.

Сулайман – Давуд аварагасул вас, кІудияв гІакъил, парччахІ ва авараг. Иерусалималда Мукъадасаб Рукъ гьес бан букІана.

Таврат – «НекІсияб КъотІиялъул» тІоцебесеб щуго тІехь. Тавратилан абула Мусал къануналдаги.

Талант – бацІцІадаб гІарцул 30 кг – 6000 диргьам.

ТІадегіанаб суд – Иерусалималъул халкъалда гьоркьоб хІукму къотІулеб бищунго кІудияб идара.

Фарисеял – Мусал къанунги умумузул гІадатги цІуниялъе цІакъго хІаракат бахъулел гІадамаздасан Ягьудиялда гІуцІараб ва къадру-къимат цІикІкІараб динияб мазгьабалъул гІадамал.

ХІава – дуниялалда тІоцее йижарай чІужугІадан, Адамил лъади.

ЦІияб къотІи – балагье: КъотІи.

Чапар – ГІиса МасихІил бищунго цересел 12 муридаздасан цояв. Чапарилан абулаан, ГІисал амруялда рекъон, Рохалил хабар дуниялалда тІибитІизабизе тІаде босарав бокьарав муридасдаги.

Шамат – Мусал къануналда рекъон, шамат къоялъ кинаб букІаниги хІалтІи гьабизе гьукъула. ХІалхьи-рахІаталъе ва Аллагьасе тІагІаталъе кьураб къо бугилан рикІкІуна гьеб жугьутІаз.

Юсуп – Якъуб аварагасул 12 васазул цояв. Вацаз гьев Мисриялде лагълъун вичана, амма гьенив Аллагьас кІодо гьавун, тІолабго Мисриялъул кверщелчилъун вахъана.

Ягьудия – Палестинаялъул югалда букІараб пачалихъ. Гьелъул тахшагьар кколаан Иерусалим. ГІиса МасихІил заманаялда Рималъул кверщаликь букІана гьеб. ТІоцебе гьениб яшав гьабун рукІана Якъубил вас Ягьудал наслуялъул жугьутІал. Ягьудал наслуялъул вукІана кІудияв парччахІ ва авараг Давудги Давудил кьибилалъул чи ГІиса МасихІги.

Якъуб – Ибрагьимил васасул – ИсхІакъил – вас, ГІисил вац. Якъубил 12 васасдасан лъугьун рукІана жугьутІазул халкъалъул анцІила кІиябго наслу.

[1]

5:7 - Пасхаялъул хасаб квание кьегІерги хъолаан, реччичІел чадалги режулаан.

[2]

6:19-20 - Гьаниб бицен гьабулеб буго гІаламалъулго мунагьал чуризелъун ГІиса МасихІ хвеялъул.

[3]

7:38 - Грек мацІалда «яс» ва «абурай яс» цого магІнаялъул рагІи бугелъул, гьаниб бицун батизе бегьула инсуца яс росасе кьолей йикІараб куцалъул.

[4]

15:45 - Гьаниб МасихІил бицунеб буго.